Nawigacja

Nawigacja

Wiadomości

Galeria zdjęć

Przyroda

 

Wymagania edukacyjne kl IV                                                                                                  

 

Nr lekcji

Tytuł lekcji w podręczniku lub zeszycie ćwiczeń

Wymagania konieczne

(ocena dopuszczająca).
Uczeń:

Wymagania podstawowe

(ocena dostateczna).
Uczeń:

Wymagania rozszerzające

(ocena dobra).
Uczeń:

Wymagania dopełniające

(ocena bardzo dobra).
Uczeń:

Wymagania wykraczające

(ocena celująca).
Uczeń:

Dział 1. MY I PRZYRODA – 9 godzin

1

Witaj, przyrodo!

Poznajemy się i planujemy wspólną pracę (lekcja organizacyjna)*

określa, za co może uzyskać ocenę na lekcjach przyrody; wymienia możliwości poprawy oceny niedostatecznej; wymienia zasady pracy na lekcjach przyrody; podaje przykłady zajęć, na których będą obowiązywały szczególne zasady bezpieczeństwa

2

Lekcja 1. Co to jest przyroda?

·  wyjaśnia, co nazywamy przyrodą (B)

·wymienia 3–4 elementy przyrody nieożywionej i przyrody ożywionej (A)

·określa zasady pracy na lekcjach przyrody (A)

·wymienia zasady bezpieczeństwa, których należy przestrzegać w pracowni przyrodniczej (A)

·  wyjaśnia, dlaczego dzieł ludzi nie zaliczamy do przyrody (B)

·  wymienia składniki przyrody potrzebne człowiekowi do życia (A)

·  wymienia poznane na lekcji działania człowieka mogące pomóc przyrodzie oraz te, które jej szkodzą (A)

·  wymienia cechy istot żywych (A)

·  opisuje rolę poszczególnych składników przyrody niezbędnych do życia (B)

·  uzasadnia, dlaczego warto uczyć się przyrody (C)

·  podaje przykłady różnych elementów wyposażenia pracowni przyrodniczej (A)

·  opisuje zastosowania elementów wyposażenia pracowni przyrodniczej na lekcjach przyrody (B)

·  opisuje zależności między elementami przyrody ożywionej i nieożywionej (C)

·  wymienia działania człowieka mogące pomóc przyrodzie oraz te, które jej szkodzą (na podstawie wiedzy spoza podręcznika) (C)

·  przewiduje, jaki będzie miała wpływ zmiana jednego elementu przyrody na inne (D)

·  uzasadnia na przykładach, jak praktycznie można wykorzystać wiedzę o przyrodzie (D)

3

Lekcja 2. Sposoby poznawania przyrody

·  wymienia nazwy 2–3 przyrządów służących do obserwacji przyrody (A)

·  dokonuje prostych obserwacji za pomocą lupy i lornetki (D)

·  wymienia 3–4 źródła wiedzy o przyrodzie (A)

·  wymienia zmysły człowieka (A)

·  przyporządkowuje przyrząd do obserwowanego obiektu (C)

·  przyporządkowuje zmysły człowieka do obserwowanego obiektu przyrodniczego (C)

·  podaje przykłady wykorzystania lupy, mikroskopu, lornetki (B)

·  przeprowadza obserwacje według instrukcji (D)

·  podaje przykłady wykorzystania poszczególnych zmysłów w obserwacjach przyrody (C)

·  sprawnie posługuje się lupą i lornetką (D)

·  wyszukuje potrzebne informacje w literaturze wskazanej przez nauczyciela (D)

·  dokumentuje wyniki obserwacji w postaci rysunku, szkicu i opisu (D)

·  samodzielnie wyszukuje literaturę uzupełniającą i z niej korzysta (D)

·  ocenia przydatność różnych źródeł wiedzy do uczenia się przyrody (D)

·  wyszukuje informacje w dostępnych źródłach i na ich podstawie pisze krótką notatkę
(2–3 zdania) na temat innych przyrządów stosowanych do obserwacji przyrodniczych (D)

4

Lekcja 3. Jak zadawać przyrodzie pytania?

·  wyjaśnia, w jakim celu prowadzi się obserwacje i doświadczenia (B)

·  odróżnia obserwację od doświadczenia (C)

·  przeprowadza doświadczenia wg instrukcji (D)

·  wymienia zasady bezpiecznego prowadzenia doświadczeń i obserwacji (A)

·  samodzielnie przeprowadza dowolne doświadczenie wg instrukcji i zapisuje wyniki (D)

·  wyciąga wnioski z prowadzonych obserwacji i doświadczeń (D)

·  potrafi przewidywać wyniki obserwacji i doświadczeń (D)

 

5

Lekcja 4. Jak być lubianym?

·  wymienia kilka pozytywnych cech charakteru dobrego kolegi, dobrej koleżanki (A)

·  wskazuje cechy ucznia, które pomagają w utrzymaniu prawidłowych relacji w grupie (A)

·  wymienia podstawowe zasady obowiązujące w kontaktach z innymi ludźmi, między innymi podczas pracy w zespole (A)

·  w prawidłowy sposób dokonuje podziału przykładowych zachowań na sprzyjające dobrej komunikacji i te, które ją utrudniają (C)

·  wymienia czynniki pozytywnie i negatywnie wpływające na samopoczucie w szkole i w domu (A)

·  proponuje sposoby eliminowania czynników negatywnych (C)

·  rozróżnia wśród wielu komunikatów te, które są prawidłowo sformułowane (D)

·  samodzielnie formułuje komunikaty (z zachowaniem asertywności) w różnych sytuacjach, z którymi styka się w szkole (D)

·  uzasadnia, dlaczego dany komunikat wywołuje złe emocje u osób, do których jest kierowany (D)

 

6

Lekcja 5. Mój plan dnia

·  wyjaśnia znaczenie odpoczynku, w tym snu, dla prawidłowego funkcjonowania organizmu (B)

·  podaje przykłady aktywności fizycznej i umysłowej (A)

 

·  wyjaśnia potrzebę planowania zajęć w ciągu dnia i tygodnia (C)

 

·  odróżnia prawidłowo skonstruowany plan dnia od nieprawidłowego (D)

·  wskazuje właściwą formę wypoczynku po określonej pracy fizycznej lub umysłowej (B)

 

·  prawidłowo planuje swój rozkład zajęć w ciągu dnia, z zachowaniem właściwych proporcji między pracą i wypoczynkiem (C)

·  opisuje zdrowotne skutki niewłaściwego korzystania z telewizora i komputera oraz zbyt małej ilości snu (D)

7

Lekcja 6. Jak się skutecznie uczyć?

·  opisuje prawidłowo zorganizowane miejsce do nauki (B)

·  wymienia sposoby powtarzania poznawanych treści (A)

·  wymienia zasady prawidłowego uczenia się (A)

·  przedstawia nowo poznane treści w postaci schematu lub rysunku (mapy myślowej) (D)

·  samodzielnie tworzy mnemotechniki do zapamiętania trudnych treści (D)

8, 9

Lekcja 7. Podsumowanie działu 1

Podsumowanie i sprawdzian z działu „My i przyroda”

Dział 2. MOJA OKOLICA – 12 godzin

10

Lekcja 8. Krajobraz najbliższej okolicy

·  wyjaśnia, czym jest krajobraz (B)

·  wymienia po trzy elementy krajobrazu naturalnego i wytworzonego przez człowieka (A)

·  opisuje krajobraz najbliższej okolicy (C)

·  wskazuje miejsca, gdzie przeważa krajobraz naturalny, i te, gdzie przeważa krajobraz wytworzony przez człowieka (C)

·   uzasadnia wybór miejsc, w których przeważa określony typ krajobrazu (D)

·  charakteryzuje krajobraz naturalny i krajobraz stworzony przez człowieka (C)

·  tworzy mapę myślową krajobrazów (D)

·  wykonuje album przedstawiający różne typy krajobrazu w swoim miejscu zamieszkania i najbliższej okolicy (D)

 

11

Lekcja 9.
Od głębokich dolin do wysokich gór

·  podaje przykłady wypukłych i wklęsłych form terenu (A)

·  wykonuje modele form terenu wg instrukcji (D)

·  rozróżnia w terenie i na modelu wypukłe i wklęsłe formy terenu (C)

·  charakteryzuje wzniesienia (z podaniem zakresu wysokości) i formy wklęsłe (C)

·  graficznie przedstawia sposób odróżnienia wypukłych form terenu od wklęsłych (C)

·  samodzielnie wykonuje modele różnych form terenu, np. z plasteliny (D)

·  opisuje na przykładach formy terenu w najbliższej okolicy (C)

·  dokumentuje przykłady różnych form terenu w miejscowości, w której mieszka, i jej okolicy (np. album z rysunkami lub zdjęciami wraz z opisem) (D)

12

Lekcja 9a. Rozpoznajemy formy terenu

(zajęcia terenowe)

 

13

Lekcja 10. Poznajemy różne rodzaje skał

·  odróżnia glebę od skały (C)

·  opisuje wygląd skał na podstawie obserwacji zdjęć, ilustracji lub okazów zgromadzonych w pracowni (C)

·  podaje nazwy 2–3 skał (A)

·  dokonuje podziału skał według kryterium spoistości (C)

·  wymienia nazwy skał omawianych na lekcji (A)

·  charakteryzuje skały, oceniając ich barwę, jednorodność budowy, twardość, kruchość, plastyczność, spoistość (C)

·  charakteryzuje zastosowanie różnych skał w gospodarce człowieka w oparciu o ich budowę (C)

·  tworzy kolekcję skał występujących w najbliższej okolicy (D)

·  podaje inne niż omawiane na lekcji zastosowanie poszczególnych skał na podstawie dodatkowych źródeł (D)

·  tworzy kolekcję skał występujących w różnych rejonach Polski (D)

 

14

Lekcja 11.
Jak powstaje gleba?

·  układa we właściwej kolejności rysunki (wraz z opisami) przedstawiające kolejne etapy powstawania gleby (C)

·  omawia budowę gleby (B)

·  wymienia ożywione i nieożywione składniki gleby (B)

 

·  charakteryzuje proces powstawania gleby (B)

·  odróżnia glebę żyzną od mało żyznej (C)

·  definiuje pojęcie żyzności gleby (A)

·  wyjaśnia znaczenie organizmów w powstawaniu gleby (C)

·  podaje nazwy wybranych gleb (A)

·  klasyfikuje wybrane gleby wg żyzności (C)

 

·  przewiduje żyzność różnych gleb na podstawie analizy ich przekrojów (D)

15

Lekcja 12. Krajobrazy miast i wsi (lekcja multimedialna)

·  wymienia typy krajobrazu (A)

·   rozróżnia na zdjęciach bądź w terenie typy krajobrazu (C)

·  przedstawia ogólną charakterystykę krajobrazu miejskiego i wiejskiego (C)

·  wyodrębnia w krajobrazie wiejskim elementy krajobrazu rolniczego oraz w krajobrazie miejskim elementy krajobrazu przemysłowego (C)

·  omawia różnice miedzy krajobrazem miejskim i wiejskim (C)

·  klasyfikuje różne elementy krajobrazu najbliższej okolicy (C)

 

·  analizuje wpływ różnych typów krajobrazu na samopoczucie człowieka (D)

16

Lekcja 13. Jak wyznaczyć kierunki geograficzne?

·  wymienia główne kierunki geograficzne (A)

·  wyznacza w przybliżeniu  kierunek północny w terenie, na podstawie cienia patyka wbitego w ziemię w południe (C)

·  wyjaśnia pojęcie widnokręgu (B)

·  wyjaśnia pojęcie północy geograficznej (B)

·  wymienia kierunki pośrednie (A)

·  rysuje różę kierunków z zastosowaniem skrótów nazw polskich i angielskich (C)

·  wymienia obiekty znajdujące się w określonych kierunkach od miejsca obserwacji (D)

·  dokładnie wyznacza kierunki geograficzne na widnokręgu za pomocą kompasu i gnomonu (C)

·  dopasowuje sposoby wyznaczania północy geograficznej do określonej sytuacji (D)

·  wyszukuje dodatkowe informacje na temat innych niż omawiane na lekcji sposobów wyznaczania kierunków geograficznych w terenie w dzień i w nocy (D)

17

Lekcja 13a. Wyznaczamy kierunki geograficzne

(zajęcia terenowe)

 

18

Lekcja 14. Wędrówka Słońca nad widnokręgiem

 

·  wyjaśnia pojęcie doby (A)

·  wyjaśnia określenie: pozorna wędrówka Słońca po niebie (B)

·  posługując się własnoręcznie wykonanym schematem, omawia wędrówkę Słońca nad widnokręgiem (C)

·  wyjaśnia pojęcia: wschód, górowanie (południe słoneczne), zachód Słońca (B)

·  odnajduje zależność między wysokością Słońca a długością cienia (C)

·   przedstawia na rysunku zależność między wysokością Słońca a długością cienia (C)

·  wyszukuje w kalendarzu godziny, o których wschodzi i zachodzi Słońce w różnych porach roku(C)

·  na podstawie obserwacji na rysunkach długości cieni ludzi i przedmiotów określa porę dnia. (D)

 

·  na podstawie dodatkowych źródeł informacji uzasadnia, dlaczego w Polsce cienie są zawsze widoczne, nawet w południe słoneczne (D)

·  wyjaśnia położenie Ziemi względem Słońca, kiedy Słońce zajdzie za linię widnokręgu (B)

19

Lekcja 14a. Obserwujemy wędrówkę Słońca nad widnokręgiem

(zajęcia terenowe)

 

20, 21

Lekcja 15. Podsumowanie działu 2

 

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Moja okolica”

Dział 3. CIEPŁO, ZIMNO I POGODA – 15 godzin

22

Lekcja 16. Co to jest temperatura?

·  wśród urządzeń pomiarowych wskazuje termometr jako przyrząd do pomiaru temperatury (A)

·  podaje nazwę jednostki pomiaru temperatury (A)

·  odczytuje temperaturę dodatnią i ujemną na termometrze (C)

·  zaznacza na rysunku termometru określone wartości temperatury (C)

·  omawia czynniki, które wpływają na nasze odczucie temperatury (B)

·  odróżnia różne rodzaje termometrów (C)

·  podaje temperaturę ciała zdrowego człowieka, przybliżoną temperaturę płomienia i temperaturę pokojową (A)

·  wyszukuje informacje na temat:

– najwyższej dopuszczalnej temperatury ciała człowieka

– skali temperaturowej Fahrenheita

– temperatury ciała różnych zwierząt (C)

 

23

Lekcja 17. Jaką postać może mieć woda?

·  wymienia stany skupienia wody (A)

·podaje przykłady wykorzystania wody przez człowieka (A)

·  opisuje proces parowania wody na przykładach z życia codziennego (B)

·podaje przykłady występowania wody w poszczególnych stanach skupienia (A)

·  wymienia czynniki przyspieszające parowanie wody (A)

·  podaje temperaturę wrzenia i krzepnięcia wody (A)

·  wyjaśnia pojęcia: parowanie, skraplanie, krzepnięcie i topnienie (B)

·  dokonuje obserwacji zmian stanów skupienia wody w przyrodzie (C)

·  dokumentuje wyniki obserwacji zmian stanów skupienia wody (C)

·charakteryzuje czynniki wpływające na krzepnięcie wody i topnienie lodu (B)

·  przeprowadza wg instrukcji doświadczenia badające czynniki przyspieszające parowanie wody (C)

·samodzielnie przeprowadza doświadczenia wyjaśniające zjawiska krzepnięcia, topnienia i skraplania wody (D)

·  uzasadnia, dlaczego temperatura, ruch powietrza i większa powierzchnia wpływają na szybkość parowania wody (D)

·  na podstawie dodatkowych źródeł informacji wyjaśnia, na czym polega zjawisko sublimacji i resublimacji (D)

·  wyszukuje przykłady w przyrodzie i gospodarce człowieka świadczące o rozszerzalności wody podczas procesu krzepnięcia (D)

·opisuje, w jaki sposób i w jakim celu człowiek w zimie obniża temperaturę krzepnięcia wody (D)

·  wyjaśnia, dlaczego człowiek na pustyni musi pić bardzo dużo wody, a wielbłąd nie (B)

·  przeprowadza inne niż opisane w podręczniku doświadczenia badające szybkość parowania wody (D)

24

Lekcja 18. Kiedy woda paruje szybciej?

25

Lekcja 18a. Badamy przemiany stanów skupienia wody

26

Lekcja 19. Poznajemy ciała stałe, ciecze i gazy

·  podaje przykłady różnych substancji ze swojego otoczenia (A)

·   określa stan skupienia różnych substancji ze swojego otoczenia (B)

·  wyjaśnia pojęcie substancji (B)

·  omawia na przykładach zmiany stanów skupienia innych substancji niż woda (C)

·  przeprowadza doświadczenia wykazujące inną szybkość parowania różnych cieczy (C)

·  wyjaśnia, co się dzieje z ciałami stałymi, jeśli są podgrzewane do coraz wyższej temperatury (B)

·  wyjaśnia, co się dzieje z gazami, gdy obniża się ich temperaturę (B)

·  wyjaśnia, dlaczego gaz w butli turystycznej ma postać cieczy, a z palnika wydostaje się w postaci gazu (B)

27

Lekcja 20. Otacza nas powietrze

·  wymienia cechy otaczającego nas powietrza (A)

·  przeprowadza proste doświadczenia potwierdzające istnienie wokół nas powietrza (C)

·  wyjaśnia pojęcie ciśnienia atmosferycznego (B)

·   podaje jednostkę pomiaru ciśnienia atmosferycznego (A)

·  odczytuje z barometru ciśnienie (C)

·  przeprowadza doświadczenie potwierdzające istnienie ciśnienia atmosferycznego (C)

·  na podstawie oglądanych przez dłuższy czas prognoz pogody wskazuje zależność między wartościami ciśnienia atmosferycznego a typem pogody (D)

·  wskazuje miejsca na Ziemi, gdzie ciśnienie powietrza jest bardzo małe i brakuje tlenu (D)

28

Lekcja 21. Pogoda i jej składniki. Temperatura powietrza

·  wymienia składniki pogody w oparciu o telewizyjną prognozę pogody (A)

·  odczytuje temperaturę powietrza na termometrze pokojowym i zaokiennym (C)

·  zaznacza na rysunku termometru określone wartości temperatury (C)

·  podaje krótką charakterystykę poszczególnych składników pogody (B)

·  omawia budowę termometru (A)

·  omawia czynniki, które wpływają na nasze odczucie temperatury (A)

·  omawia warunki konieczne do prawidłowego odczytu temperatury (A)

·  omawia zasady pomiaru temperatury w stacjach meteorologicznych (A)

·  wyjaśnia, dlaczego latem temperatura powietrza zmienia się wraz z wysokością nad ziemią

 

·  na podstawie podanych wartości oblicza średnią temperaturę dnia, miesiąca, roku (C)

·  oblicza różnicę temperatur (C)

·  odczytuje z wykresu termografu najwyższą i najniższą temperaturę oraz godziny, w których przeprowadzono pomiary (C)

29

Lekcja 22. Skąd wieje wiatr?

·  określa siłę wiatru na podstawie obserwacji otoczenia, np. drzew (C)

·  wyjaśnia pojęcie wyżu i niżu (B)

·  omawia sposoby badania kierunku i siły wiatru (A)

·   podaje nazwy przyrządów i jednostki pomiaru kierunku i siły wiatru (A)

·  opisuje powstawanie wiatru na podstawie schematu (C)

·  odczytuje z map pogody nazwy wiatrów zgodnie z ich kierunkami (C)

·  rysuje schemat powstawania wiatru i omawia go (C)

·  buduje prosty wiatromierz (C)

·  za pomocą własnoręcznie zbudowanego wiatromierza dokonuje pomiaru kierunku i siły wiatru (C)

·  wymienia dziedziny życia, w których ważną rolę odgrywa wiatr (B)

·  wyjaśnia, dlaczego powietrze przyspiesza, przemieszczając się pomiędzy blokami osiedla (B)

30

Lekcja 23. Gdy pada deszcz, śnieg albo grad

·  wymienia rodzaje opadów (A)

·  podaje nazwę przyrządu służącego do pomiaru ilości opadów (A)

·  określa stopień zachmurzenia nieba w środowisku naturalnym (C)

·  określa, z czego składa się chmura (A)

·  wskazuje różnice pomiędzy różnymi rodzajami opadów (B)

·  opisuje powstawanie opadów (B)

·  wyjaśnia zależność między budową chmury a jej wysokością nad poziomem gruntu (D)

·  charakteryzuje rodzaje chmur ze względu na ich wysokość nad ziemią (B)

·  prowadzi obserwacje opadów za pomocą samodzielnie wykonanego deszczomierza (C)

 

·  dokonuje pomiarów opadów w dłuższym czasie (C)

·  na podstawie karty obserwacji oblicza średnią opadów dla danego miesiąca (C)

31

Lekcja 24. Jak powstają osady atmosferyczne?

·  podaje nazwy osadów atmosferycznych (A)

·  opisuje, w jaki sposób powstaje rosa i szron (B)

·  opisuje sposób powstawania szadzi i gołoledzi (B)

·  wyjaśnia różnicę między osadami i opadami (B)

·  na podstawie fotografii rozróżnia szron i szadź (C)

·  proponuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zamarzanie pary wodnej znajdującej się w powietrzu (D)

32

Lekcja 25. Pogodę można przewidywać

·  wyjaśnia pojęcie prognozy pogody (B)

·  wymienia dziedziny życia, w których ważna jest znajomość prognozy pogody (A)

·  odczytuje umowne znaki z mapy pogody (C)

·  na podstawie tekstu charakteryzującego pogodę tworzy mapę pogody (C)

·  prowadzi dziennik pogody w oparciu o własne obserwacje i pomiary (D)

·  przez określony czas porównuje sprawdzalność prognozy pogody z własnymi obserwacjami (D)

33

Lekcja 25a. Obserwujemy składniki pogody

(zajęcia terenowe)

34

Lekcja 26. Pogoda zmienia się wraz z porami roku

·  podaje daty pierwszych dni pór roku (A)

·  przedstawia ogólną charakterystykę pogody w różnych porach roku (B)

·  wyjaśnia pojęcia przesilenia zimowego i letniego, równonocy wiosennej i jesiennej (B)

·  na schematycznym rysunku przedstawia pozorną wędrówkę Słońca w ciągu doby oraz miejsca wschodu, górowania i zachodu Słońca w zależności od pory roku (C)

·  wyjaśnia zależność między wysokością Słońca a długością dnia i temperaturą powietrza w ciągu roku (C)

 

·  na podstawie własnych obserwacji wykonuje schematyczne rysunki pozornej wędrówki Słońca po niebie w różnych porach roku (D)

·  analizuje i porównuje ze sobą poznane składniki pogody w poszczególnych porach roku (D)

·   wyjaśnia różnicę między kalendarzowymi, astronomicznymi i klimatycznymi porami roku (D)

35, 36

Lekcja 27. Podsumowanie działu 3

 

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Ciepło, zimno i pogoda”

Dział 4. MOJE ZDROWIE I BEZPIECZEŃSTWO – 12 godzin

37

Lekcja 28. Poznajemy świat bakterii

·  podaje miejsca występowania bakterii (A)

·  wyjaśnia, dlaczego nie możemy zobaczyć bakterii gołym okiem (B)

·  przedstawia sposób rozmnażania się bakterii (A)

·  podaje po dwa przykłady pożytecznej i szkodliwej działalności bakterii (A)

 

 

·  wymienia czynniki niezbędne do rozmnażania się bakterii (A)

·  podaje nazwę przyrządu pozwalającego zobaczyć bakterie (A)

·  przeprowadza wg instrukcji doświadczenie badające wpływ bakterii na mleko (C)

·  wymienia kilka produktów spożywczych powstałych dzięki działalności bakterii (A)

·  przewiduje, co by się stało, gdybyśmy wszystkie żyjące wokół nas bakterie zabarwili na kolor różowy (D)

·  charakteryzuje zasadę działania antybiotyków (C)

·  wyszukuje informacje o ubocznym działaniu wybranego antybiotyku (D)

·  uzasadnia, dlaczego podczas leczenia antybiotykiem i bezpośrednio po nim należy jeść jogurt, kefir lub maślankę (D)

38

Lekcja 29. Co wywołuje choroby?

·  podaje po dwa przykłady chorób, którymi można się zarazić, i dwa przykłady chorób, którymi się nie zarażamy (A)

·  nazywa drobnoustroje wywołujące choroby zakaźne (A)

·  wyjaśnia pojęcie infekcji (zakażenia) (B)

·  wymienia przykłady chorób zakaźnych wywoływanych przez bakterie i wywoływanych przez wirusy (A)

 

 

·  określa rodzaj mikroskopu, za pomocą którego można zobaczyć wirusy (A)

·  określa środowisko, w którym mogą się rozmnażać wirusy (B)

·  charakteryzuje choroby bakteryjne: anginę, salmonellozę, próchnicę oraz wirusowe: przeziębienie, grypę, grypę jelitową, opryszczkę wargową (C)

·  wskazuje podobieństwa i różnice między bakteriami i wirusami (C)

·  na podstawie dostępnych źródeł wiedzy charakteryzuje inne choroby zakaźne (szczególnie choroby wieku dziecięcego) (C)

·  wyszukuje informacje na temat odkrycia i znaczenia penicyliny dla człowieka (D)

39

Lekcja 30. Jak się nie zarazić?

(lekcja multimedialna)

·  wyjaśnia, dlaczego kichając i kaszląc, należy zasłaniać nos i usta (B)

·  wyjaśnia, dlaczego mycie rąk zapobiega zarażaniu się wybranymi chorobami zakaźnymi (B)

·  wyjaśnia, dlaczego skaleczenie może być niebezpieczne (B)

·  wymienia różne drogi wnikania drobnoustrojów chorobotwórczych do organizmu człowieka (A)

·  charakteryzuje wściekliznę i sposoby jaj zapobiegania (C)

·  wyjaśnia zasady postępowania w przypadku wbicia się kleszcza w skórę (B)

·  opisuje ubranie zabezpieczające człowieka przed kleszczami na wycieczkach (B)

 

·  omawia zasadę działania i znaczenie szczepień ochronnych (B)

·  sprawdza w dostępnych źródłach, jakie choroby są przenoszone przez kleszcze (C)

40

Lekcja 31. Jak chronić jedzenie przed zepsuciem?

·  wskazuje przyczynę psucia się żywności (A)

·  przedstawia sposoby niszczenia i ograniczania bakterii w produktach spożywczych (A)

·  wymienia sposoby ochrony żywności przed zepsuciem (A)

·  określa miejsca przechowywania wskazanych przez nauczyciela produktów żywnościowych (C)

·  wyjaśnia, dlaczego nie należy zbyt często jeść produktów z dodatkiem konserwantów (B)

·  wyjaśnia, dlaczego nie wolno jeść przeterminowanej żywności (B)

·  wyszukuje na etykietach różnych artykułów spożywczych nazwy i symbole substancji konserwujących (D)

·  wyjaśnia, dlaczego artykuły spożywcze po otwarciu opakowania należy spożyć wcześniej, niż wskazuje data przydatności do spożycia (B)

·  wyjaśnia, dlaczego żywność suszona, mocno solona lub słodzona może być przechowywana dłużej (B)

41

Lekcja 32. Higiena osobista pomaga zachować zdrowie

·  wyjaśnia, co się składa na higienę osobistą (B)

·  omawia, kiedy należy myć całe ciało, włosy, ręce i zęby (A)

·  wyjaśnia, jak często należy zmieniać ubranie wierzchnie i bieliznę osobistą (A)

·  demonstruje, jak należy myć zęby szczoteczką i jak czyścić je nicią dentystyczną (C)

·  określa właściwą częstotliwość kontroli zębów przez stomatologa (A)

·  wyjaśnia, dlaczego lepiej jest myć ciało pod prysznicem niż w wannie (B)

·  na podstawie etykiet różnych środków do mycia i pielęgnacji ciała wskazuje produkty przeznaczone dla dzieci (C)

·  wyjaśnia, dlaczego należy chodzić do stomatologa zanim zacznie boleć ząb (B)

·  podaje przykłady negatywnych skutków nadmiernego stosowania mydła i innych środków do mycia ciała (B)

42

Lekcja 33. Bezpieczeństwo w domu zależy także od ciebie

·  wykonuje kartę z zapisami ważnych numerów telefonów i własnym adresem (C)

·  wskazuje nr 112 jako uniwersalny telefon alarmowy (A)

·  wyjaśnia, jak należy się zachować, gdy do drzwi dzwoni ktoś obcy lub kiedy wybuchnie pożar (B)

·  podaje treść informacji, którą należy przekazać, dzwoniąc na telefon alarmowy (C)

·  wymienia potencjalne źródła pożaru w domu (A)

·  podaje przykłady przedmiotów, które dziecko może ugasić samodzielnie, w odróżnieniu od pożaru, wymagającego interwencji dorosłych (C)

·   wymienia z pamięci telefony alarmowe na pogotowie, straż pożarną i policję (A)

·  wyjaśnia, dlaczego w razie pożaru nie należy tracić czasu na szukanie i zabieranie ze sobą żadnych przedmiotów, w tym przedmiotów cennych (B)

·  podaje przykłady materiałów łatwopalnych (A)

·  wyjaśnia, w jakich sytuacjach dziecko może samodzielnie zapalić ogień (B)

·  wyszukuje informacje na temat czynników wzmacniających i ograniczających pożar (C)

43

Lekcja 34. Instalacje: gazowa, elektryczna i wodna mogą być niebezpieczne

(lekcja multimedialna)

·  wymienia domowe urządzenia gazowe i elektryczne, które mogą stanowić zagrożenie (A)

·  wyjaśnia, jak należy się zachować, gdy ulatnia się gaz (B)

·  omawia zasady, których należy przestrzegać podczas kontaktu z urządzeniami elektrycznymi (A)

·  wyjaśnia, co należy zrobić, gdy woda leje się z uszkodzonego kranu bądź innego domowego urządzenia (B)

 

·  wyjaśnia, co może się stać, gdy w trakcie gotowania kipi potrawa (B)

·  przewiduje skutki niewłaściwego korzystania z urządzeń gazowych i elektrycznych w domu (B)

·  rozróżnia sytuacje bezpiecznego i niebezpiecznego korzystania z urządzeń gazowych i elektrycznych (C)

·  wskazuje miejsca odcięcia dopływu gazu, prądu i wody w swoim domu (A)

·  opisuje, w jaki sposób można zabezpieczyć gniazdka elektryczne, żeby nie stwarzały zagrożenia dla dzieci (A)

·  wyjaśnia, dlaczego pracując z urządzeniami elektrycznymi, używa się specjalnych śrubokrętów (B)

·  wyjaśnia, dlaczego używanie suszarki do włosów w wannie lub przy wannie z wodą jest niebezpieczne (B)

44

Lekcja 35. Bezpieczeństwo poza domem

·  wyjaśnia znaczenie elementów odblaskowych na ubraniu dla bezpieczeństwa pieszego (B)

·  wymienia miejsca, w których można jeździć bezpiecznie na łyżwach lub sankach (A)

·  wymienia sporty, które wymagają używania kasku i uzasadnia odpowiedź (A)

·  opisuje, jak powinno się zachować dziecko, gdy nieznajomy zaprasza je do domu lub samochodu (B)

·  demonstruje, jak należy przechodzić przez przejście dla pieszych z sygnalizacją świetlną i bez sygnalizacji (D)

·  podaje, którą stroną drogi powinni poruszać się piesi, gdy przy drodze nie ma chodnika (A)

·  wyjaśnia, jak należy się zachować po znalezieniu niewybuchu lub niewypału (B)

 

·  podaje, o jakiej porze w ciągu doby kierowcy najtrudniej jest dostrzec pieszego na ulicy (A)

·  wyjaśnia, dlaczego na drodze bez chodnika zawsze należy chodzić lewą stroną (B)

·  wyjaśnia, kiedy dziecko może jeździć rowerem po chodniku (B)

·   wskazuje niebezpieczne miejsca na drodze z domu do szkoły (A)

·  podaje przykłady niebezpiecznych sytuacji podczas zabaw na świeżym powietrzu (D)

·  wskazuje zachowania osób dorosłych, które mogą stanowić zagrożenie dla dzieci (B)

·  wyjaśnia, dlaczego nawet przy silnych mrozach nie wolno jeździć na łyżwach po zamarzniętej rzece (B)

45

Lekcja 36. Bezpieczeństwo w gospodarstwie rolnym

·  na podstawie ilustracji wymienia  urządzenia w gospodarstwie rolnym mogące stanowić zagrożenie dla dzieci (A)

·  podaje przykłady prac, których dzieciom nie wolno wykonywać w gospodarstwie rolnym (A)

·  uzasadnia, dlaczego nie należy bawić się w zbożu, gdy odbywają się tam prace polowe (B)

·  demonstruje, w jaki sposób należy prawidłowo przenosić ciężkie przedmioty (C)

·  wyjaśnia, dlaczego nie należy przebywać w pobliżu miejsca, gdzie przeprowadza się nawożenie lub rozpryskuje się środki ochrony roślin (B)

·  dowolną techniką wykonuje plakat lub ulotkę ostrzegającą przed zagrożeniami w gospodarstwie rolnym (D)

46

Lekcja 37. Kiedy zdarzy się wypadek

·  demonstruje, co należy zrobić, kiedy:

– skaleczymy się lub leci nam krew z nosa

– uderzone miejsce boli i puchnie

– po urazie mocno boli noga, ręka, głowa lub brzuch

– ulegliśmy poparzeniu (C)

·  wymienia sytuacje, w których użądlenie owada może być bardzo niebezpieczne (A)

·  rozróżnia na rysunku lub wśród okazów naturalnych pszczołę, osę, trzmiela i szerszenia (C)

·  wymienia zasady, których należy przestrzegać podczas jedzenia i picia na świeżym powietrzu (A)

 

·  wyjaśnia znaczenie szczepionki w przypadku ugryzienia przez zwierzę podejrzane o wściekliznę (B)

·  wyjaśnia, dlaczego poparzone miejsce trzeba chłodzić aż 15 minut (B)

·  przygotowuje wspólnie z rodzicami domową apteczkę, a spis jej zawartości przedstawia na lekcji (D)

·  wyjaśnia, dlaczego przyłożenie zimnego okładu do górnej części nosa hamuje krwotok (B)

·  wykonuje pompkę do wyciągania jadu (D)

47, 48

Lekcja 38. Podsumowanie działu 4

 

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Moje zdrowie i bezpieczeństwo”

Dział 5. ŚWIAT ISTOT ŻYWYCH – 14 godzin

49

Lekcja 39. Co to znaczy żyć?

·  podaje przykłady organizmów o różnej wielkości ciała i żyjących w różnych środowiskach (A)

·  wymienia czynności życiowe organizmów (A)

 

·  charakteryzuje czynności życiowe organizmów (C)

·  wymienia różnice między organizmami a nieożywionymi elementami przyrody (C)

·  posługując się przykładami, wyjaśnia komórkową budowę organizmów (B)

·  wyjaśnia różnice między wzrostem i rozwojem (B)

·  wyszukuje informacje o najmniejszych i największych komórkach budujących organizmy (C)

50

Lekcja 40. Co widać pod mikroskopem?

·  wyjaśnia, do czego służy mikroskop (A)

·  podaje przykłady organizmów, które można zobaczyć tylko za pomocą mikroskopu (A)

·  wymienia części mikroskopu (A)

·  omawia przeznaczenie poszczególnych części mikroskopu (A)

·  z pomocą nauczyciela wykonuje preparat z ludzkiego włosa i obserwuje go pod mikroskopem (D)

·  dokonuje obserwacji gotowych preparatów (C)

·  sprawnie posługuje się mikroskopem (C)

·  dokumentuje obserwacje w formie rysunku (C)

·  omawia najczęściej popełniane błędy przy wykonywaniu preparatów mikroskopowych i ustawianiu obrazu pod mikroskopem (C)

·  wykonuje wg instrukcji preparat ze skórki z cebuli (C)

·  dokonuje obserwacji wykonanego preparatu ze skórki cebuli (D)

 

·  samodzielnie wykonuje preparaty wymagające odpowiedniego cięcia w celu uzyskania przejrzystości obiektu
(D)

51

Lekcja 41. Podział świata organizmów

(lekcja multimedialna)

·  wymienia nazwy głównych królestw organizmów (A)

·  podaje po jednym przykładzie organizmów należących do poszczególnych królestw (A)

·  krótko charakteryzuje królestwa organizmów (B)

·  wyjaśnia pojęcie gatunku (B)

·  omawia podobieństwa i różnice w budowie człowieka i innych zwierząt (C)

·  wyszukuje informacje na temat, jak człowiek wykorzystuje swoje podobieństwo do zwierząt
(np. w medycynie) (C)

52

Lekcja 42. Do życia niezbędna jest energia

·  podaje, do czego organizmom jest potrzebna energia (A)

·  wyjaśnia, że źródłem energii jest spożywany pokarm (B)

·  omawia proces spalania (B)

·  wymienia tlen jako składnik powietrza niezbędny do spalania (A)

·  wymienia dwutlenek węgla jako jeden z produktów procesu spalania (A)

·  przeprowadza wg instrukcji doświadczenie wykazujące, że tlen jest niezbędny do spalania (C)

·  podaje przykładu spalania różnych substancji i sposoby wykorzystania powstałej energii przez człowieka (B)

·  wyjaśnia, dlaczego niektóre gaśnice stosowane do gaszenia pożarów są wypełnione dwutlenkiem węgla (B)

53

Lekcja 43. Dlaczego musimy oddychać?

·  podaje nazwę gazu niezbędnego organizmom do oddychania (A)

·  podaje nazwę gazu powstającego podczas oddychania (A)

·  wymienia sposoby pobierania tlenu przez różne organizmy (A)

·  wymienia substraty (substancje pokarmowe i tlen) i produkty (energia i dwutlenek węgla) procesu oddychania (A)

·  przeprowadza wg instrukcji doświadczenie wykazujące, że w wydychanym przez człowieka powietrzu jest więcej dwutlenku węgla niż w powietrzu pobieranym podczas wdechu (D)

·  wyjaśnia, skąd organizmy czerpią energię potrzebną im do życia (B)

·  porównuje oddychanie roślin i zwierząt (B)

·  wymienia sytuacje, w których człowiek potrzebuje więcej energii, a więc również więcej tlenu i pokarmu (A)

·  charakteryzuje podobieństwa i różnice w procesach uzyskiwania energii:

– podczas spalania np. węgla

– podczas łączenia się substancji pokarmowych z tlenem w organizmie człowieka (D)

·  wyjaśnia, jak może się czuć człowiek, który przez dłuższy czas przebywa w zamkniętym pomieszczeniu (D)

·  wyjaśnia, dlaczego człowiek pozbawiony tlenu może przeżyć tylko kilka minut (B)

54

Lekcja 44. Jak rośliny się odżywiają?

·  dzieli organizmy ze względu na sposób, w jaki się odżywiają (A)

·  wymienia gazy pobierane i usuwane przez rośliny w procesie fotosyntezy i oddychania oraz przez zwierzęta w procesie oddychania (B)

·  omawia różnice między organizmami samożywnymi i cudzożywnymi (C)

·  przeprowadza wg instrukcji doświadczenie wykazujące wpływ ilości światła i wody na przebieg procesu fotosyntezy (C)

·  samodzielnie rysuje schemat procesu fotosyntezy (C)

·  omawia proces fotosyntezy na samodzielnie narysowanym schemacie (B)

·  uzasadnia, dlaczego oddychanie jest procesem równie ważnym dla zwierząt, jak i dla roślin (B)

·  wyjaśnia znaczenie fotosyntezy zarówno dla roślin, jak i dla zwierząt (B)

·  przewiduje zmiany, jakie zaszłyby w przyrodzie, gdyby Słońce przestało świecić (D)

55

Lekcja 45. Wzrost i rozwój rośliny

·  wymienia składniki potrzebne roślinie do życia (A)

·  podaje nazwy części rośliny (A)

·  wymienia po kolei najważniejsze etapy rozwoju rośliny (A)

·  omawia rolę, jaką odgrywają poszczególne części rośliny (B)

·  prowadzi wg instrukcji hodowlę fasoli lub grochu (C)

·  dokumentuje obserwacje hodowli fasoli lub grochu w karcie obserwacji (C)

·  samodzielnie prowadzi hodowlę fasoli w różnych warunkach:

– nasiona zanurzone w wodzie

– nasiona stykają się z wodą

– nasiona znajdują się znacznie powyżej poziomu wody (D)

·  dokumentuje obserwacje prowadzonej hodowli fasoli (C)

·  wyciąga wnioski z obserwacji hodowli fasoli (D)

·  samodzielnie wyszukuje i prezentuje na lekcji informacje dotyczące roślin owadożernych (D)

56

Lekcja 46. Rośliny wokół nas

·  wymienia cele, dla których człowiek uprawia rośliny (A)

·  podaje zasady pielęgnacji roślin doniczkowych (A)

·  rozpoznaje na zdjęciach gatunki roślin trujących (C)

·  wspólnie z innymi uczniami wykonuje klasowy atlas roślin doniczkowych (D)

·  przedstawia zasady bezpiecznego postępowania w kontakcie z roślinami trującymi, np. z wawrzynkiem wilcze łyko, pokrzykiem wilczą jagodą, barszczem Sosnowskiego (A)

·  wskazuje rośliny trujące w swoim otoczeniu (D)

·  tworzy album zawierający fotografie lub rysunki roślin rosnących w jego domu i zaznacza te, które są trujące (D)

57

Lekcja 47. Łańcuchy pokarmowe w przyrodzie

·  dokonuje podziału zwierząt ze względu na sposób zdobywania pokarmu (A)

·  wyjaśnia, czym jest łańcuch pokarmowy (B)

·  charakteryzuje na przykładach roślinożerców, mięsożerców i wszystkożerców (B)

·  układa proste łańcuchy pokarmowe, wykorzystując podane przykłady organizmów (C)

·  wyjaśnia, dlaczego na początku łańcucha pokarmowego zawsze znajduje się roślina (B)

·  układa łańcuchy pokarmowe, korzystając z własnej wiedzy przyrodniczej (C)

·  podaje nazwy ogniw samodzielnie ułożonych łańcuchów pokarmowych (A)

·  omawia zależności między poszczególnymi ogniwami łańcucha pokarmowego (C)

·  podaje przykłady łańcuchów pokarmowych w środowisku lądowym i wodnym (D)

·  przewiduje skutki eliminacji poszczególnych elementów łańcucha pokarmowego (D)

·  przewiduje skutki wprowadzenia do danego środowiska obcego gatunku (D)

58

Lekcja 48. Jak się rozmnażają zwierzęta?

·  podaje nazwy osobników męskich i żeńskich w obrębie gatunku (A)

·  wymienia podstawowe różnice w wyglądzie samca i samicy tego samego gatunku (A)

·  wyjaśnia, co to jest okres godowy zwierząt (B)

·  przedstawia, podając nazwy, sposoby przychodzenia na świat młodych różnych gatunków (A)

·  opisuje przykłady zachowań zwierząt w okresie godowym (B)

·  podaje przykłady zwierząt opiekujących się potomstwem i takich, które nie troszczą się o potomstwo (A)

 

·  opisuje na wybranych przykładach, jak zwierzęta należące do różnych gatunków opiekują się swoim potomstwem (B)

·  wyjaśnia, co jest przyczyną różnic w liczbie jaj składanych przez samice różnych gatunków ptaków lub w liczbie młodych w miocie u ssaków (D)

59

Lekcja 49. Zwierzęta wokół nas (lekcja multimedialna)

·  dobiera przykłady różnych gatunków zwierząt do różnych kryteriów, np.:

– duże i małe

– hodowane przez człowieka i żyjące dziko

– żyjące w środowisku lądowym, wodnym (C)

·  opisuje obowiązki, jakie ma człowiek wobec hodowanego przez siebie zwierzęcia (B)

 

·  wyjaśnia, w jakim celu człowiek trzyma zwierzęta domowe w gospodarstwie (B)

·  przedstawia korzyści, jakie człowiek czerpie z hodowli zwierząt (B)

·  określa, jakie organizmy nazywamy pasożytami B)

·  wymienia przykłady pasożytów człowieka (A)

·  rozpoznaje na fotografiach różne gatunki psów (C)

·  charakteryzuje rozpoznane na fotografiach gatunki psów (C)

·  podaje inne niż omawiane na lekcji przykłady zwierząt dzikich, gospodarskich i domowych (A)

·   samodzielnie wyszukuje i prezentuje na lekcji informacje na temat pasożytów zwierząt domowych (D)

60

Lekcja 50. Poznajemy grzyby

·  wymienia 3–4 przykłady grzybów kapeluszowych (A)

·  podaje nazwę choroby skórnej wywoływanej przez grzyby u człowieka (A)

·  wymienia sposoby odżywiania się grzybów (A)

·  podaje przykłady miejsc, w których można znaleźć grzyby (A)

·  wyjaśnia, czym są zarodniki grzybów (A)

·  wymienia sposoby zapobiegania grzybicy (A)

·  uzasadnia, dlaczego grzyby nie należą ani do roślin, ani do zwierząt (B)

·  omawia na przykładach pozytywne i negatywne aspekty znaczenia grzybów dla człowieka (A)

·  opisuje rozmnażanie się grzybów przez zarodniki (B)

·  obserwuje pod mikroskopem gotowy preparat pleśni z zarodniami (C)

·  dokumentuje prowadzone obserwacje mikroskopowe pleśni (C)

·  prowadzi hodowlę drożdży piekarniczych wg instrukcji podanej przez nauczyciela (C)

·  dokumentuje obserwacje prowadzonej hodowli drożdży piekarniczych (C)

·  wykonuje wg instrukcji podanej przez nauczyciela preparat mikroskopowy z drożdży (D)

·   obserwuje wykonany preparat drożdży pod mikroskopem (C)

·   obserwuje pod mikroskopem gotowy preparat pleśni z zarodniami (C)

 

61, 62

Lekcja 51. Podsumowanie działu 5

 

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Świat istot żywych”

Dział 6. W WODZIE I NAD WODĄ – 9 godzin

63

Lekcja 52. Jak woda krąży w przyrodzie?

wskazuje na schemacie drogi, którymi woda z opadów atmosferycznych trafia do mórz i oceanów (A)

·  wymienia zmiany stanu skupienia wody w cyklu obiegu wody w przyrodzie (A)

·  podaje przykłady miejsc, gdzie woda jest zatrzymywana i nie uczestniczy w obiegu (A)

·  rysuje i omawia schemat obiegu wody w przyrodzie (C)

·  wyjaśnia pojęcie wód podziemnych (B)

·  wyjaśnia, w jaki sposób powstają źródła (B)

 

·  wyjaśnia, skąd się biorą opady na terenach suchych (B)

·  wyjaśnia określenie „obieg” wody (B)

·  uzasadnia, że zanieczyszczenia powietrza mają również wpływ na stan gleby i wody (C)

64

Lekcja 53. Rozpoznajemy wody powierzchniowe

·  wyjaśnia, czym są wody powierzchniowe (A)

·  dokonuje podziału wód powierzchniowych na stojące i płynące (A)

 

·  podaje przykłady wód powierzchniowych stojących i płynących (A)

·  na podstawie instrukcji wykonuje modele rzeki i jeziora w umywalce (C)

·  omawia sposób powstawania rzeki i jeziora (A)

·  wymienia drogi zasilania jezior w wodę (A)

·  wyjaśnia, czym jest bagno (B)

·  wykonuje na podstawie instrukcji model bagna w misce (C)

·  wskazuje różnice między jeziorem a bagnem (C)

·  wyjaśnia, dlaczego wchodzenie na bagna jest niebezpieczne (B)

·  przygotuje prezentację komputerową lub album o różnych zbiornikach wodnych znajdujących się w okolicy (D)

65

Lekcja 54.
Jak i dokąd płyną rzeki?

·  podaje nazwy głównych elementów rzeki (A)

·  wymienia miejsca, gdzie mogą uchodzić rzeki (A)

·  na podstawie obserwacji w terenie ustala, który brzeg rzeki jest prawy, a który lewy (D)

·  wyjaśnia zależność między nachyleniem powierzchni ziemi a kierunkiem, w którym płynie rzeka (B)

 

·  rozpoznaje części rzek na różnych zdjęciach, uzasadniając swój wybór (C)

·  sprawdza w dostępnych źródłach, gdzie jest źródło najbliższej rzeki, jaką ta rzeka ma długość i gdzie uchodzi (D)

66

Lekcja 54a. Badamy najbliższą rzekę

(zajęcia terenowe)

 

67

Lekcja 55. Rośliny wodne i nadwodne

 

·  wymienia czynniki niezbędne do życia roślin lądowych i wodnych (A)

·  określa cechy środowiska wodnego korzystne i niekorzystne dla roślin wodnych (B)

·  wymienia po jednym przykładzie roślin:

– rosnących przy zbiornikach wodnych,

– rosnących przy brzegu w płytkiej wodzie

– występujących na głębokiej wodzie (A)

 

·  w oparciu o przykłady opisuje sposoby przystosowania roślin wodnych do zdobywania światła (B)

·  wymienia po dwa przykłady gatunków roślin wodnych i nadwodnych (A)

·  porównuje budowę roślin wodnych i lądowych (C)

·  podaje przykłady roślin hodowanych w akwariach (B)

68

Lekcja 56.
Jakie zwierzęta żyją w wodzie?

·  wymienia po jednym przykładzie gatunków zwierząt żyjących:

– tylko w wodzie,

– w wodzie, i na lądzie (A)

·  wśród zwierząt wodnych wskazuje te, które oddychają tlenem rozpuszczonym w wodzie, i te, które oddychają tlenem atmosferycznym (B)

·  opisuje przystosowania ryb do życia w wodzie (C)

·  porównuje warunki życia w wodzie latem i zimą (C)

·  omawia przystosowania zwierząt (innych niż ryby) do życia w wodzie (B)

·  wyjaśnia, jak zwierzęta wodne mogą przetrwać zimę (B)

·  wskazuje różnice między larwą komara a osobnikiem dorosłym (C)

 

·  wyszukuje w dostępnych źródłach informacje o:

– sposobach walki z komarami

– chorobach przenoszonych przez komary (C)

69

Lekcja 57. Łańcuchy pokarmowe w wodzie

·  wymienia inne niż rośliny organizmy samożywne żyjące w wodzie lub w wilgotnych miejscach (A)

·  podaje przykłady organizmów cudzożywnych żyjących w wodzie (A)

·  układa proste łańcuchy pokarmowe, wykorzystując podane przykłady organizmów (B)

·  podaje przykłady łańcuchów pokarmowych w środowisku wodnym utworzonych samodzielnie:

– tylko z organizmów wodnych

– z organizmów wodnych i lądowych (B)

·  posługując się przykładami, wyjaśnia zależność między budową zwierzęcia a pokarmem, którym się odżywia (B)

·  rozpoznaje na ilustracjach najczęściej spotykane w Polsce gatunki ryb słodkowodnych (C)

·  wyszukuje informacje na temat wpływu zanieczyszczeń środowiska wodnego na żyjące w nim organizmy (C)

70

Lekcja 57a. Rozpoznajemy ryby

71, 72

Lekcja 58. Podsumowanie działu 6

Podsumowanie i sprawdzian z działu „W wodzie i nad wodą”

Dział 7. ŻYCIE LASU – 10 godzin

73

Lekcja 59. Las to przykład środowiska lądowego

·  wymienia czynniki charakterystyczne dla środowiska lądowego (A)

·  wymienia przystosowania organizmów lądowych do niedoborów wody (A)

·  wyjaśnia, jak zwierzęta przystosowały się do zmian temperatury powietrza na lądzie (B)

·  posługując się przykładami, porównuje cechy środowiska lądowego i wodnego oraz ich wpływ na organizmy (C)

·  wyjaśnia zależność między budową liścia a szybkością parowania wody z rośliny (C)

·  wyszukuje informacje na temat środowiska, w którym powstało życie na Ziemi (C)

74

Lekcja 60. Drzewa – największe rośliny w lesie

·  wymienia części drzewa (A)

·  podaje 3–4 gatunki najpospolitszych drzew rosnących w lesie (A)

·  dzieli przykładowe drzewa na iglaste i liściaste (A)

·  wymienia cechy, którymi różnią się od siebie drzewa iglaste i liściaste (B)

·  wyjaśnia zasadę podziału lasów na iglaste, liściaste i mieszane (A)

·  wymienia po trzy gatunki drzew liściastych i iglastych (A)

·  określa rolę, jaką odgrywają poszczególne części drzewa (B)

·  wykonuje album zawierający suszone liście różnych gatunków drzew wraz z ich opisami (D)

 

·  na podstawie obserwacji przekroju pnia określa w przybliżeniu wiek drzewa iglastego (D)

·  rozpoznaje cztery gatunki drzew iglastych i co najmniej pięć gatunków drzew liściastych (C)

·  wyjaśnia przyczyny różnic w budowie koron drzew rosnących samotnie, na skraju lasu i w środku lasu (C)

·  na postawie obserwacji określa, które gatunki drzew człowiek najchętniej sadzi w parkach oraz na działkach wokół domu (D)

·  opierając się na przykładach, porównuje budowę korzeni drzew rosnących na glebach suchych i wilgotnych (C)

75

Lekcja 60a. Rozpoznajemy drzewa (zajęcia terenowe)

76

Lekcja 61. Poznajemy piętra lasu

·  wymienia kolejno piętra lasu (A)

·  wymienia co najmniej sześć gatunków roślin występujących w lesie (A)

 

·  wyjaśnia, w jaki sposób powstaje ściółka leśna (B)

·  przyporządkowuje zdjęcia lub rysunki pospolitych gatunków roślin i grzybów do poszczególnych pięter lasu (C)

·  podaje 1–2 przykłady roślin i grzybów występujących w koronach drzew, w podszycie i w runie (A)

·  opisuje warunki panujące w poszczególnych piętrach lasu (A)

·  wykonuje rysunek drzewa i krzewu oraz omawia występujące między nimi różnice (C)

·  podaje 3–4 przykłady roślin lub grzybów występujących w poszczególnych piętrach lasu (w runie, podszycie i koronach drzew) (A)

·  omawia przystosowania roślin do życia w poszczególnych warstwach lasu (B)

·  wskazuje piętro lasu, w którym warunki są najbardziej stałe, i uzasadnia swój wybór (C)

·  wymienia gatunki roślin leśnych, których owoce lub nasiona są zjadane przez zwierzęta (A)

·  uzasadnia stwierdzenie, że wszystkie warstwy lasu uczestniczą w tworzeniu gleby (B)

·  wyjaśnia zdanie: „Las nawozi się sam” (B)

·  na podstawie innych źródeł przygotowuje informacje o wykorzystaniu drzew leśnych w medycynie (A)

77

Lekcja 62. Zwierzęta leśne

·  wymienia co najmniej sześć gatunków zwierząt żyjących w lesie (A)

·  przyporządkowuje zdjęcia lub rysunki pospolitych gatunków zwierząt do poszczególnych pięter lasu (C)

·  podaje 1–2 przykłady gatunków zwierząt występujących w poszczególnych piętrach lasu (A)

 

 

·  omawia przystosowania zwierząt do życia w poszczególnych warstwach lasu (B)

·  opisuje korzyści, jakie czerpią zwierzęta z tego, że żyją w koronach drzew (B)

·  wyjaśnia znaczenie mrówek i dżdżownic dla lasu (B)

·  wyszukuje w dostępnych źródłach rysunki lub zdjęcia tropów zwierząt leśnych (C)

·  przedstawia, jak ludzie pomagają zwierzętom leśnym w różnych porach roku (C)

78

Lekcja 63. Łańcuchy pokarmowe w lesie

·  wymienia 2–3 przykłady łańcuchów pokarmowych w lesie (A)

·  podaje co najmniej dwa przykłady łańcuchów pokarmowych, w których występuje ten sam organizm roślinny lub zwierzęcy (B)

·  opisuje na przykładach przystosowania różnych gatunków zwierząt leśnych do zdobywania pokarmu (B)

·  na podstawie schematu z podręcznika charakteryzuje różne typy zależności między organizmami żyjącymi w lesie (C)

·  przewiduje, co się stanie, gdy nadmiernie wzrośnie liczebność osobników gatunku tworzącego jedno z ogniw łańcucha pokarmowego (D)

·  wyjaśnia, na czym polega równowaga w środowisku leśnym (D)

79

Lekcja 63a. Obserwujemy mieszkańców lasu

(zajęcia terenowe)

 

 

80

Lekcja 64. Człowiek i las

·  podaje 2–3 przykłady znaczenia lasów dla człowieka (A)

·  uzasadnia konieczność zbiórki makulatury (B)

·  opisuje, jak należy się zachowywać w lesie (B)

·  wyjaśnia, dlaczego w lesie nie wolno palić ognisk poza specjalnie wyznaczonymi do tego celu miejscami (B)

·  wymienia gatunki roślin leśnych, których owoce lub nasiona są pokarmem dla ludzi (A)

·  podaje, jak można zapobiegać kurczeniu się obszarów leśnych (A)

 

·  opisuje pozytywny wpływ lasu na odpoczywających w nim ludzi (B)

·  na podstawie rysunku lub fotografii odróżnia  muchomora sromotnikowego i muchomora jadowitego od czubajki kani (C)

·  wyjaśnia, dlaczego w lasach trzeba sadzić nowe drzewa (B)

·  wykonuje mapę myślową lub album, aby przedstawić znaczenie lasu dla człowieka (D)

·  wymienia, do jakich celów wykorzystuje się różne gatunki drzew (A)

·  ustala, co należy zrobić, aby zgodnie z prawem wyciąć drzewo z prywatnego lasu lub działki (D)

·  wyjaśnia, dlaczego las tworzony przez jeden gatunek drzewa jest mniej odporny na działanie szkodliwych czynników, np. szkodników drzew, wiatru, suszy, niż las wielogatunkowy (C)

 

 

81, 82

Lekcja 65. Podsumowanie działu 7

 

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Życie lasu”

Dział 8. NA ŁĄCE, NA POLU I W SADZIE – 10 godzin

83

Lekcja 66. Dlaczego rośliny kwitną? (lekcja multimedialna)

·  określa, w jakim celu roślina wytwarza nasiona (B)

·  wskazuje na planszy elementy kwiatu (C)

·  podaje nazwy grup roślin wyodrębnionych ze względu na sposób zapylania (B)

·  wyjaśnia pojęcie kwiatostanu (A)

·  na podstawie barwnych ilustracji przedstawiających kwiaty przyporządkowuje rośliny do wiatropylnych lub owadopylnych (C)

 

·  omawia proces zapylania (B)

·  odnajduje w kwiatach różnych roślin poszczególne ich części (C)

·  omawia rolę, jaką odgrywają poszczególne elementy kwiatu (B)

·  podaje po trzy przykłady roślin wiatropylnych i owadopylnych (A)

·  podaje 3–4 przykłady roślin o kwiatach pojedynczych i roślin, których kwiaty są zebrane w kwiatostany (C)

·  porównuje budowę kwiatu roślin wiatropylnych i owadopylnych (C)

·  wymienia korzyści, jakie czerpią z procesu zapylania kwiaty, a jakie owady (B)

·  wyszukuje w dostępnych źródłach informacje na temat rodzajów kwiatów w kwiatostanach, na przykładzie słonecznika i stokrotki (C)

84

Lekcja 67. Po co roślinom owoce?

(lekcja multimedialna)

·  określa rolę owoców w życiu rośliny (B)

·  wskazuje część rośliny, która przekształca się w owoc (C)

·  wymienia sposoby rozsiewania nasion (A)

·  na podstawie ilustracji przyporządkowuje owoce do właściwych roślin (C)

·  omawia sposoby rozsiewania nasion (A)

·  charakteryzuje na przykładach budowę owoców różnych gatunków roślin w powiązaniu ze sposobem rozprzestrzeniania nasion (C)

·  określa doświadczalnie wpływ budowy nasion klonu na prędkość, z jaką opadają, i odległość, jaką mogą pokonać (C)

·  wyjaśnia, dlaczego rośliny w miarę możliwości wytwarzają dużą ilość nasion i rozprzestrzeniają je na znaczne odległości (B)

·  wymienia przykłady celowego i przypadkowego sposobu rozsiewania nasion przez człowieka (A)

·  wyszukuje informacje o wartościowych składnikach różnych owoców jadanych przez ludzi (C)

85

Lekcja 68. Różnorodność roślin na łące

·  wyjaśnia pojęcie łąki (B)

·  przedstawia, w jaki sposób człowiek wykorzystuje łąki (B)

·  wymienia najczęściej spotykane rośliny łąkowe (A)

·  omawia znaczenie koniczyny dla człowieka i zwierząt (B)

·  wymienia miejsca, w których łąki powstają w sposób naturalny (B)

·  wymienia lecznicze rośliny rosnące na łące (A)

·  wykonuje zielnik z 4–5 roślin łąkowych (D)

·  wykonuje zielnik z co najmniej sześciu gatunków roślin łąkowych (C)

·  omawia lecznicze właściwości wybranych gatunków roślin łąkowych (B)

·  wyjaśnia, co się dzieje z łąką, gdy zaczynają na niej rosnąć drzewa (B)

·  wyszukuje informacje na temat ubocznych skutków niewłaściwego stosowania leczniczych roślin łąkowych (D)

86

Lekcja 69. Poznajemy rośliny uprawne

·  wymienia najczęściej uprawiane w Polsce zboża, drzewa i krzewy owocowe oraz warzywa (A)

·  rozpoznaje podstawowe  gatunki warzyw uprawianych w Polsce (C)

·  rozpoznaje na fotografiach i ilustracjach gatunki zbóż  uprawianych w Polsce (C)

·  wymienia 4–5 produktów wytwarzanych ze zbóż (A)

·  podaje przykłady wykorzystania ziemniaków przez człowieka (A)

·  wyjaśnia, w jakim celu stosuje się na polach nawozy (B)

·  dokonuje podziału nawozów na sztuczne i naturalne (A)

·  rozpoznaje na planszach i w terenie najpopularniejsze w Polsce drzewa i krzewy owocowe (C)

·  podaje przykłady wykorzystania pszenicy, żyta, owsa, jęczmienia i kukurydzy (A)

·  wymienia rośliny uprawiane przez człowieka w celu wykorzystania zawartych w nich substancji (A)

·  ustala, jak i dlaczego powstało pszenżyto (B)

87

Lekcja 70. Mieszkańcy pól i łąk

·  podaje 4–5 przykładów zwierząt żyjących na łące lub polu (A)

·  wyjaśnia, dlaczego na polu i łące zwierzętom trudno jest się ukryć (B)

·  wyjaśnia, jakie organizmy nazywamy szkodnikami (B)

 

·  wymienia co najmniej dwa przykłady szkodników pól i roślin, na których żerują (A)

·  układa prosty łańcuch pokarmowy z organizmów żyjących na polu lub łące (C)

·  opisuje na przykładach przystosowania zwierząt drapieżnych oraz ich ofiar do życia na polu i łące (B)

·  wyjaśnia, kiedy szpaki są szkodnikami, a kiedy sprzymierzeńcami człowieka (B)

·  samodzielnie układa łańcuchy pokarmowe z organizmów występujących na polu lub łące z uwzględnieniem człowieka (C)

·  charakteryzuje i porównuje różne metody walki człowieka ze szkodnikami (B)

·  określa różnice między polem uprawnym a lasem (B)

·  wskazuje przyczyny szybkiego rozprzestrzeniania się szkodników na polu (B)

·  wskazuje pozytywne i negatywne skutki stosowania środków ochrony roślin (B)

·  wyjaśnia, na czym polega walka biologiczna ze szkodnikami (B)

·   podaje przykłady innych niż w podręczniku biologicznych metod zwalczania szkodników (A)

88

Lekcja 70a. Wycieczka na łąkę

(zajęcia terenowe)

89

Lekcja 71. Poznajemy zwierzęta gospodarskie

·  wymienia zwierzęta gospodarskie hodowane przez człowieka (A)

·  wymienia ptaki zaliczane do drobiu (A)

·  wylicza korzyści płynące z hodowli bydła, świń i drobiu (A)

·  przedstawia wykorzystanie koni przez człowieka dawniej i dziś (A)

·  opisuje przodków bydła domowego i świni (B)

·  wyjaśnia, w jakim celu kolczykuje się niektóre zwierzęta hodowlane (B)

·  wyjaśnia różnice między hodowlą w tradycyjnych gospodarstwach rolnych a hodowlą w warunkach przemysłowych (B)

·  analizuje pozytywne i negatywne skutki hodowli przemysłowej zwierząt (C)

·  wyszukuje informacje dotyczące systemu znakowania jaj obowiązującego w krajach Unii Europejskiej (C)

·  wyjaśnia, dlaczego pościel i ubrania wykonane z puchu są bardzo ciepłe (B)

90, 91

Lekcja 72. Podsumowanie działu 8

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Na łące, na polu i w sadzie”

92

Lekcja 73a. Wakacje z przyrodą

·przedstawia, jak należy się zachowywać podczas kontaktu z przyrodą podczas wakacji

·wymienia sposoby dokumentowania spotkań z przyrodą

 



* Lekcja niezamieszczona w podręczniku

Plan wynikowy – Na tropach przyrody. Klasa 5

Numer lekcji

Temat lekcji w podręczniku
lub zeszycie ćwiczeń

Wymagania konieczne (ocena dopuszczająca).
Uczeń:

Wymagania podstawowe (ocena dostateczna).
Uczeń:

Wymagania rozszerzające (ocena dobra).
Uczeń:

Wymagania dopełniające (ocena bardzo dobra).
Uczeń:

Wymagania wykraczające (ocena celująca).
Uczeń:

Dział 1. MAPA I JEJ SKALA – 15 godzin

1

Witaj, przyrodo! Planujemy wspólną pracę w piątej klasie (lekcja organizacyjna)*[i]

poznaje zasady oceniania, możliwości poprawy oceny niedostatecznej i sposoby pracy na lekcjach przyrody; wymienia zasady bezpieczeństwa obowiązujące na zajęciach

2

Lekcja 1. Do czego służy mapa?

definiuje pojęcie „mapa” (A)

wymienia elementy mapy (A)

wyjaśnia, czym jest legenda mapy (B)

wskazuje różnice między zdjęciem satelitarnym (lotniczym) a mapą (C)

wskazuje i podaje nazwy poszczególnych elementów mapy (C)

wskazuje podobieństwa i różnice między zdjęciem satelitarnym a mapą przedstawiającą ten sam fragment Ziemi (w tej samej skali) (C)

odczytuje informacje zawarte w legendzie mapy (A)

podaje przykłady zastosowania różnych map (A)

rozpoznaje co najmniej 2 znaki graficzne na mapie (B)

uzasadnia potrzebę stosowania znaków graficznych na mapach (D)

3

Lekcja 2. Różne potrzeby, różne mapy

podaje przykłady znaków graficznych stosowanych na mapach (A)

identyfikuje na mapie topograficznej wybrany obiekt (C)

posługuje się legendą planu miasta (C)

wymienia pięć obiektów, które można przedstawić na planie miasta (A)

 

podaje przykłady znaków graficznych przedstawianych na mapach i planach w postaci symboli, linii i plam (A)

odróżnia plan od mapy (C)

określa lokalizację wybranych obiektów na planie Starego Miasta w Warszawie (C)

rysuje (według instrukcji) prosty plan okolicy (C)

omawia różnice między mapą a planem (C)

posługuje się dowolnym planem miasta lub mapą topograficzną (C)

szczegółowo omawia drogę wyznaczoną na planie miasta (B)

rysuje samodzielnie plan okolicy (C)

porównuje treść różnych rodzajów map pod względem szczegółowości (C)

podaje przykłady obiektów geograficznych, których nie można przedstawić na planie (B)

projektuje legendę do narysowanego samodzielnie planu lub mapy (C)

uzasadnia na przykładach celowość posługiwania się planem na co dzień (D)

4

Lekcja 2a. Rysujemy plan lub mapę najbliższej okolicy (zajęcia terenowe)

5

Lekcja 2b. Posługujemy się planem miasta

6

Lekcja 3. Orientacja w terenie za pomocą mapy

wyjaśnia, na czym polega orientowanie mapy (B)

wyznacza kierunki geograficzne na planie miasta lub mapie topograficznej/turystycznej (C)

wskazuje na planie i mapie topograficznej miejsce obserwacji (C)

identyfikuje na mapie/planie obiekty widoczne z miejsca obserwacji (C)

według instrukcji nauczyciela orientuje w terenie mapę/plan (C)

wyjaśnia, na czym polega orientowanie mapy/planu w terenie za pomocą kompasu (B)

samodzielnie orientuje mapę za pomocą kompasu (C)

wyjaśnia, jak można zorientować mapę/plan za pomocą obiektów w terenie (B)

samodzielnie orientuje mapę za pomocą obiektów w terenie (C)

uzasadnia wybór danego sposobu orientowania planu/mapy (D)

7

Lekcja 3a. Ćwiczymy orientowanie się w terenie za pomocą mapy lub planu (zajęcia terenowe)

8

Lekcja 4. Do czego służy skala mapy?

wyjaśnia, w jakim celu pomniejsza się na mapie/planie odległości rzeczywiste (B)

wyjaśnia, co to jest skala mapy (B)

wymienia trzy sposoby przedstawiania skali mapy (A)

według instrukcji nauczyciela rysuje plan klasy, boiska szkolnego lub sali gimnastycznej (C)

wymienia przykłady wykorzystania skali w życiu codziennym (B)

prawidłowo odczytuje zapisy skali liczbowej, skali mianowanej i podziałki liniowej (C)

wyjaśnia różnice między skalą liczbową a skalą mianowaną i podziałką liniową(D)

porównuje plany i mapy wykonane w różnych skalach (mała, duża) (D)

oblicza odległości rzeczywiste na podstawie skali liczbowej lub mianowanej (C)

przelicza skalę liczbową na mianowaną, a mianowaną na liczbową (D)

ustala zależność między wielkością skali a szczegółowością planu/mapy (D)

9

Lekcja 5.Mierzenie i szacowanie odległości

wykonuje w terenie i w klasie pomiary odległości za pomocą taśmy mierniczej (C)

mierzy odległość własnymi krokami (C)

wymienia sposoby szacowania odległości (A)

wskazuje w terenie obiekty pomocne w szacowaniu odległości (A)

szacuje odległość za pomocą kciuka (C)

wyszukuje w różnych źródłach i przedstawia informacje dotyczące szacowania wysokości obiektów (D)

10

Lekcja 5a. Ćwiczymy mierzenie i szacowanie odległości (zajęcia terenowe)

11

Lekcja 6. Jak się posługiwać podziałką liniową?

wyjaśnia, do czego służy podziałka liniowa (B)

według instrukcji nauczyciela mierzy odległości za pomocą podziałki liniowej i cyrkla (kroczka) wzdłuż linii prostej (C)

samodzielnie posługuje się podziałką liniową oraz cyrklem, linijką lub paskiem papieru do określania odległości wzdłuż linii prostej (C)

mierzy odległość na planie/mapie wzdłuż linii łamanej (C)

mierzy odległości na planie/mapie za pomocą nitki wzdłuż linii krzywej (C)

posługuje się odcinkiem wstecznym podziałki liniowej (C)

zamienia podziałkę liniową na skalę mianowaną lub liczbową, a skalę mianowaną lub liczbową na podziałkę liniową (D)

12

Lekcja 6a. Ćwiczymy posługiwanie się skalą

13

Lekcja 6b. Ćwiczymy posługiwanie się planem i mapą

14

Lekcja 7. Podsumowanie działu 1.

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Mapa i jej skala”

15

Dział 2. POZNAJEMY RÓŻNE MAPY – 9 godzin

16

Lekcja 8. Jak pokazać wysokość terenu na mapie?

wyjaśnia, co to jest poziomica (B)

wyznacza (według instrukcji) poziomice na modelu wzniesienia (C)

podaje dwa rodzaje wysokości w terenie (bezwzględna i względna) (A)

wyjaśnia znaczenie pojęć „ wysokość względna” i „wysokość bezwzględna” (B)

wyjaśnia, co oznacza zapis m n.p.m. (B)

podaje różnice w sposobie wyznaczania wysokości względnej i bezwzględnej (B)

uzasadnia potrzebę stosowania na mapach rysunku poziomicowego (D)

wyszukuje informacje o innych niż rysunek poziomicowy sposobach przedstawiania wysokości na mapach (mapy kopczykowe, cieniowane) (D)

17

Lekcja 8a. Szacujemy wysokość względną

18

Lekcja 9. Formy terenu na mapie

wykonuje prosty rysunek poziomicowy modelu wzniesienia (C)

odczytuje z prostej mapy poziomicowej wartości poziomic (C)

wskazuje na mapie poziomicowej wypukłe i wklęsłe formy terenu (C)

odczytuje z mapy poziomicowej wysokość bezwzględną punktu leżącego na poziomicy (C)

określa wysokość bezwzględną punktu leżącego między poziomicami (C)

odczytuje różnice wysokości między sąsiednimi poziomicami (C)

rozpoznaje na mapie poziomicowej nachylenie terenu (C)

wskazuje na mapie poziomicowej miejsca leżące najwyżej i najniżej (C)

odczytuje z mapy poziomicowej informacje o wznoszeniu się lub obniżaniu się terenu (C)

oblicza wysokość względną obiektu geograficznego na mapie poziomicowej (C)

uzasadnia konieczność posługiwania się mapą poziomicową w czasie wycieczek (zwłaszcza w górach) (D)

19

Lekcja 9a. Doskonalimy posługiwanie się mapą poziomicową (zajęcia terenowe)

20

Lekcja 10. Tworzymy mapę hipsometryczną

wyjaśnia znaczenie pojęcia „mapa hipsometryczna” (B)

wyjaśnia znaczenie kolorów na skali barw mapy hipsometrycznej (B)

podaje kryteria podziału obszarów na niziny, wyżyny i góry (B)

wskazuje na mapie hipsometrycznej niziny, wyżyny i góry (C)

wyjaśnia, co to jest depresja(B)

posługuje się legendą mapy hipsometrycznej (C)

odczytuje z mapy hipsometrycznej wysokość bezwzględną danego punktu (C)

wskazuje na mapie hipsometrycznej wypukłe i wklęsłe formy terenu (C)

porównuje mapę poziomicową z mapą hipsometryczną (D)

wyjaśnia, jak powstaje mapa hipsometryczna (B)

wyjaśnia, dlaczego na mapach hipsometrycznych nie pokazuje się lasów i zakładów przemysłowych (B)

na mapie Polski wskazuje położenie depresji (C)

ocenia przydatność map hipsometrycznych (D)

wyszukuje informacje o sposobach prezentacji głębokości mórz i oceanów na mapach hipsometrycznych (D)

21

Lekcja 11. Jak czytać różne rodzaje map?

wymienia co najmniej 2 rodzaje map najczęściej używanych w życiu codziennym (A)

odczytuje znaki graficzne znajdujące się w legendach wybranych map ogólno-geograficznych i tematycznych zamieszczonych w atlasie szkolnym lub podręczniku (C)

opisuje trasę wycieczki, posługując się zamieszczoną w podręczniku mapą turystyczną (C)

wymienia rodzaje map wykorzystywanych w prasie, telewizji i internecie (lokalizacyjne, pogody) (A)

wybiera odpowiedni rodzaj mapy, aby uzyskać potrzebne informacje (C)

posługuje się różnymi rodzajami map (C)

oblicza odległości rzeczywiste na mapach drogowych (C)

porównuje mapy drogowe z mapami turystycznymi (D)

samodzielnie planuje trasę podróży na podstawie mapy drogowej lub planuje trasę wycieczki na podstawie mapy turystycznej (D)

22

Lekcja 11a. Posługujemy się różnymi rodzajami map

 

23

Lekcja 12. Podsumowanie działu 2.

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Poznajemy różne mapy”

24

Dział 3. KRAJOBRAZY POLSKICH NIZIN – 11godzin

25

Lekcja 13. Ukształtowanie powierzchni Polski

wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski dowolny obszar nizinny, wyżynny i górski; odczytuje ich nazwy (C)

wymienia i wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski co najmniej 2 obszary nizinne, wyżynne i górskie (C)

wymienia pasy rzeźby terenu na obszarze Polski (A)

wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski pasy: nizin, wyżyn i gór (B)

rozpoznaje niziny, wyżyny i góry na fotografiach przedstawiających krajobrazy Polski (C)

rozróżnia w pasie nizin pobrzeża, pojezierza oraz Niziny Środkowopolskie (B)

charakteryzuje poszczególne pasy rzeźby terenu w Polsce (C)

podaje wysokość bezwzględną pasa nizin (C)

przyporządkowuje swoją miejscowość pasowi ukształtowania powierzchni (C)

posługując się mapą hipsometryczną, wykazuje pasowy układ ukształtowania powierzchni Polski (C)

podaje wysokość bezwzględną i wysokości względne pasa wyżyn i gór (C)

przygotowuje prezentację multimedialną na temat wybranego pasa ukształtowania powierzchni Polski (D)

wyszukuje w różnych źródłach informacje na temat krainy geograficznej, w której mieszka (D)

26

Lekcja 14. Obszary i obiekty chronione w Polsce

wymienia formy ochrony przyrody w Polsce (A)

wskazuje na mapie parków narodowych Polski w podręczniku wybrany park narodowy i podaje jego nazwę (C)

wymienia zasady zachowania się na obszarach chronionych (A)

wyjaśnia, na czym polega ochrona przyrody w parkach narodowych (B)

podaje przykłady rezerwatów przyrody, pomników przyrody i gatunków chronionych występujących w okolicy (A)

wyjaśnia, na czym polega ochrona przyrody w parkach krajobrazowych (B)

podaje co najmniej 2 przykłady parków krajobrazowych (A)

porównuje ze sobą park narodowy, krajobrazowy i rezerwat przyrody (C)

wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski położenie co najmniej 2 parków narodowych i podaje ich nazwy (C)

uzasadnia potrzebę tworzenia obszarów chronionych i wyznaczania obiektów chronionych (D)

samodzielnie wyszukuje i prezentuje informacje o wybranym parku narodowym (D)

27

Lekcja 15. Rzeki Polski

wymienia dwie najdłuższe rzeki w Polsce (A)

posługując się schematycznym rysunkiem zamieszczonym w podręczniku, opisuje elementy doliny rzecznej (C)

wyjaśnia różnice między rzeką główną a dopływem (B)

wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski Wisłę i Odrę oraz ich dwa wybrane dopływy (C)

rozpoznaje na ilustracjach w podręczniku bieg rzeki: górny, środkowy i dolny (C)

porównuje warunki życia w górnym, środkowym i dolnym biegu rzeki (C)

charakteryzuje organizmy żyjące w poszczególnych odcinkach rzeki (B)

wyjaśnia, co to jest dorzecze (B)

odszukuje i wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski źródła Wisły i Odry (C)

wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski i podaje nazwy co najmniej 2 parków narodowych w dolinach rzek (C)

wskazuje na mapie Polski dorzecza Wisły i Odry (C)

wyjaśnia, dlaczego utworzono wybrany park narodowy: Narwiański, Biebrzański, Drawieński i „Ujście Warty” (D)

28

Lekcja 16. Warunki życia w Morzu Bałtyckim

wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski Morze Bałtyckie (C)

podaje przykłady organizmów żyjących w Morzu Bałtyckim (A)

wyjaśnia, co to znaczy, że woda w Morzu Bałtyckim jest słonawa (B)

wymienia czynniki decydujące o warunkach życia w morzu (falowanie, ilość światła, temperatura) (A)

podaje przykłady przystosowania zwierząt do życia w wodzie morskiej (A)

odczytuje z wykresu słupkowego zasolenie Morza Bałtyckiego (C)

omawia wpływ falowania i ilości światła na warunki życia w morzu (C)

wyjaśnia, jak ryby chronią się przed drapieżnikami (B)

samodzielnie wykonuje rysunek prezentujący temperaturę wody w Morzu Bałtyckim latem i zimą (D)

porównuje warunki życia w morzu z warunkami życia w jeziorze (D)

omawia wpływ sąsiedztwa Morza Bałtyckiego na pogodę na obszarach nadmorskich (D)

tworzy kolekcję muszli (D)

29

Lekcja 17. Krajobraz pasa pobrzeży

wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski i nazywa wybraną wyspę, półwysep i zatokę leżącą na polskim wybrzeżu Morza Bałtyckiego (C)

wymienia charakterystyczne elementy wybrzeży wysokiego i niskiego (A)

wyjaśnia, co to jest wyspa, półwysep, zatoka (B)

charakteryzuje wybrzeże niskie i wybrzeże wysokie (C)

wskazuje na mapie Polski i podaje nazwy mierzei (Helska, Wiślana) i jezior przybrzeżnych (Łebsko, Gardno) (C)

wyjaśnia, jak powstają: klif, plaża, mierzeja, wydma (B)

wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski parki narodowe leżące w pasie pobrzeży i podaje ich nazwy (C)

porównuje działalność fal na niskim i wysokim wybrzeżu morskim (C)

wyjaśnia mechanizm powstawania jezior przybrzeżnych (B)

wyjaśnia, w jaki sposób morze kształtuje wybrzeże wysokie (klif) (C)

przygotowuje folder prezentujący walory przyrodnicze Słowińskiego Parku Narodowego lub Wolińskiego Parku Narodowego (D)

30

Lekcja 18. Jak człowiek gospodaruje w pasie pobrzeży?

wymienia dawne i obecne zajęcia mieszkańców polskiego wybrzeża (A)

wskazuje na mapie Polski największe porty (Gdańsk, Gdynia, Szczecin, Świnoujście)i podaje ich nazwy (C)

wskazuje na mapie i nazywa Zatokę Gdańską (C)

wymienia walory turystyczne polskiego wybrzeża (A)

na mapie Polski wskazuje Żuławy Wiślane (C)

wyjaśnia, co to jest Trójmiasto; wskazuje je na mapie (C)

wyjaśnia rolę Wisły w powstawaniu Żuław Wiślanych (C)

wskazuje na planie Gdańska najważniejsze zabytki (fontanna Neptuna, Długi Targ, Żuraw, bazylika Mariacka, Dwór Artusa) (C)

wykazuje zależność między rolniczym krajobrazem Żuław Wiślanych a madami (B)

opisuje wybrany zabytek Gdańska (A)

wyszukuje dodatkowe informacje o zmianach w krajobrazie nadmorskim spowodowanych działalnością człowieka (D)

31

Lekcja 19. W krainie jezior

wyjaśnia, co to jest pojezierze (B)

wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski i nazywa Pojezierze Mazurskie (C)

podaje nazwę największego polskiego jeziora (A)

wyjaśnia znaczenie pojęcia „epoka lodowcowa” (B)

wymienia 2 przykłady śladów, pozostawionych przez lądolód w pasie pojezierzy (A)

wskazuje na mapie Polski i podaje nazwy jezior leżących w pasie pojezierzy: największych (Śniardwy, Mamry, Miedwie, Jeziorak) i najgłębszych (Hańcza, Drawsko, Wigry, Wdzydze) (C)

wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski parki narodowe występujące w pasie pojezierzy i podaje ich nazwy (Wigierski Park Narodowy, Park Narodowy „Bory Tucholskie”, Wielkopolski Park Narodowy) (C)

wymienia co najmniej po 3 przykłady roślin i zwierząt Pojezierza Mazurskiego (A)

podaje zasady bezpiecznego wypoczywania nad jeziorami (A)

wyjaśnia wpływ lądolodu na powstanie pasa pojezierzy (B)

omawia walory przyrodnicze i turystyczne Pojezierza Mazurskiego (B)

samodzielnie planuje wycieczkę po Pojezierzu Mazurskim, korzystając z map turystycznych i przewodników (D)

32

Lekcja 20. Wśród równin i szerokich dolin na Nizinach Środkowopolskich

wskazuje na mapie Polski pas Nizin Środkowopolskich (C)

wymienia niziny wchodzące w skład pasa Nizin Środkowopolskich (A)

wskazuje na mapie Polski Nizinę Mazowiecką (C)

wskazuje na mapie Warszawę, Łódź, Wrocław i Poznań (C)

wskazuje na mapie Polski 3 wybrane niziny i podaje ich nazwy (C)

wskazuje na mapie Polski Wisłę, Narew i Bug (C)

wymienia cechy krajobrazu Nizin Środkowopolskich ze szczególnym uwzględnieniem Niziny Mazowieckiej (A)

opisuje krajobraz Niziny Mazowieckiej (B)

wyjaśnia rolę Wisły, Narwi i Bugu w powstaniu Kotliny Warszawskiej (B)

wyjaśnia zależność między działalnością człowieka a zmianami w krajobrazie Niziny Mazowieckiej (B)

wyjaśnia, co sprzyja rozwojowi rolnictwa w południowej części Niziny Mazowieckiej (B)

wymienia najcenniejsze przyrodniczo obszary na Nizinach Środkowopolskich i wskazuje je na mapie Polski (C)

przygotowuje i prezentuje informacje o osobliwościach wybranego parku narodowego: Kampinoskiego, Białowieskiego, Narwiańskiego, Biebrzańskiego lub Poleskiego (D)

33

Lekcja 21. W stolicy kraju

wskazuje Warszawę na mapie Polski (C)

wyjaśnia, co to jest stolica (B)

wymienia 3 atrakcje turystyczne Warszawy (A)

wymienia elementy krajobrazu wielkomiejskiego Warszawy (A)

omawia funkcje Warszawy jako stolicy (B)

wskazuje na planie Warszawy co najmniej 3 atrakcje turystyczne (C)

charakteryzuje co najmniej 3 atrakcje turystyczne Warszawy (B)

wskazuje Trakt Królewski na planie Warszawy (C)

wyjaśnia rolę Warszawy jako węzła komunikacyjnego (B)

wyjaśnia, dlaczego warszawskie Stare Miasto zostało wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO (D)

uzasadnia historyczną zależność między rozwojem Warszawy a jej położeniem nad Wisłą (D)

34

Lekcja 22. Podsumowanie działu 3.

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Krajobrazy Polskich nizin”

35

Dział 4. KRAJOBRAZY WYŻYN I GÓR POLSKI – 12 godzin

36

Lekcja 23. Poznajemy rolniczy krajobraz Wyżyny Lubelskiej

wskazuje na mapie Polski Wyżynę Lubelską (C)

wskazuje na mapie Polski Lublin , Zamość, Kazimierz Dolny (C)

wymienia elementy krajobrazu Wyżyny Lubelskiej (A)

wylicza co najmniej 3 rośliny najczęściej uprawiane na Wyżynie Lubelskiej (A)

opisuje krajobraz Wyżyny Lubelskiej (B)

wyjaśnia, co to jest less (B)

wykazuje zależność między występowaniem żyznych gleb a rozwojem rolnictwa na Wyżynie Lubelskiej (C)

omawia czynniki decydujące o rolniczym charakterze krajobrazu Wyżyny Lubelskiej (B)

wyjaśnia, w jaki sposób powstają wąwozy lessowe (B)

przygotowuje i prezentuje informacje o osobliwościach Roztoczańskiego Parku Narodowego (D)

37

Lekcja 24. Wśród skał i jaskiń wyżyny wapiennej

podaje nazwę skał budujących Wyżynę Krakowsko-
-Częstochowską (A)

wskazuje na schematycznym rysunku 2 formy krasowe powierzchniowe i 2 formy krasowe podziemne oraz podaje ich nazwy (C)

opisuje krajobraz wyżyny wapiennej (B)

wyjaśnia, jak powstają jaskinie i formy krasowe wewnątrz jaskiń (B)

podaje przykłady jaskiń krasowych występujących w Polsce (jaskinia „Raj”, jaskinia „Niedźwiedzia”) (A)

wyjaśnia, na czym polega proces krasowy (D)

grupuje formy krasowe powierzchniowe i podziemne (C)

wyszukuje w różnych źródłach informacje na temat ciekawych obszarów krasowych na świecie (D)

38

Lekcja 25. Poznajemy Wyżynę Krakowsko-
-Częstochowską

wskazuje na mapie Polski Wyżynę Krakowsko-
-Częstochowską (C)

podaje 4 przykłady obiektów stanowiących atrakcje turystyczne Wyżyny Krakowsko-
-Częstochowskiej (B)

wyjaśnia przyczyny ukształtowania się krajobrazu krasowego na Wyżynie Krakowsko-
-Częstochowskiej (B)

wyjaśnia, co to jest Szlak Orlich Gniazd (C)

opisuje wybraną atrakcję turystyczną Wyżyny Krakowsko-
-Częstochowskiej (B)

przygotowuje i prezentuje na lekcji informacje o osobliwościach Ojcowskiego Parku Narodowego (D)

39

Lekcja 26. Zwiedzamy Kraków – dawną stolicę Polski

wskazuje Kraków na mapie Polski (C)

informuje, że Kraków jest dawną stolicą Polski (B)

wymienia co najmniej 4 zabytki Krakowa (A)

na podstawie mapy Polski opisuje położenie Krakowa (C)

na planie Krakowa wskazuje Wawel, Rynek Główny, kościół Mariacki, Sukiennice, Planty (C)

opisuje 2 zabytkowe obiekty zaznaczone na planie Starego Miasta w Krakowie (Rynek Główny, Sukiennice, kościół Mariacki, Collegium Maius, Zamek Królewski na Wawelu, Barbakan) (C)

wyjaśnia, dlaczego Kraków został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO (D)

samodzielnie wyznacza trasę wycieczki po Krakowie i przygotowuje krótki opis obiektów, które warto zwiedzić (D)

wyszukuje w różnych źródłach ciekawostki dotyczące kościoła Mariackiego lub Zamku Królewskiego na Wawelu (D)

40

Lekcja 27. Poznajemy krajobraz przemysłowy Wyżyny Śląskiej

wskazuje Wyżynę Śląską na mapie Polski (C)

podaje nazwę najważniejszego surowca mineralnego wydobywanego na Wyżynie Śląskiej (A)

wskazuje Katowice na mapie Polski (C)

na podstawie mapy Polski opisuje położenie Wyżyny Śląskiej (B)

podaje nazwy co najmniej 4 miast leżących na Wyżynie Śląskiej (A)

wymienia elementy krajobrazu przemysłowego Wyżyny Śląskiej (A)

charakteryzuje krajobraz przemysłowy na przykładzie Wyżyny Śląskiej (C)

wylicza zmiany w środowisku przyrodniczym Wyżyny Śląskiej spowodowane działalnością człowieka (B)

wyjaśnia znaczenie występowania węgla kamiennego w rozwoju i zmianach środowiska przyrodniczego na Wyżynie Śląskiej (D)

uzasadnia konieczność poprawy stanu środowiska przyrodniczego Wyżyny Śląskiej (D)

proponuje działania prowadzące do poprawy stanu środowiska przyrodniczego Wyżyny Śląskiej (D)

41

Lekcja 28. Górskie łańcuchy i pasma

wskazuje na mapie hipsometrycznej Polski Karpaty i Sudety (C)

wskazuje na mapie Polski Beskidy, Tatry, Karkonosze i Góry Świętokrzyskie (C)

wymienia elementy rzeźby terenu charakterystyczne dla krajobrazu górskiego (A)

na podstawie mapy hipsometrycznej Polski opisuje położenie gór (B)

charakteryzuje obiekty wodne występujące w górach (B)

posługując się panoramą wybranych gór, wskazuje elementy rzeźby terenu (D)

oblicza różnice wysokości między najwyższym szczytem Tatr a najwyższymi szczytami Beskidów, Sudetów, Gór Świętokrzyskich (C)

42

Lekcja 29. Poznajemy krajobraz Tatr

wskazuje na mapie Polski Tatry (C)

posługując się fotografią, podobną jak zamieszczona w podręczniku, wymienia elementy krajobrazu wysokogórskiego Tatr (A)

wskazuje na mapie Polski Rysy; prawidłowo odczytuje ich wysokość bezwzględną (C)

wyjaśnia, na jakie części dzielą się Tatry i podaje ich nazwy (Tatry Zachodnie i Tatry Wysokie (B)

charakteryzuje krajobraz Tatr Zachodnich (B)

charakteryzuje krajobraz Tatr Wysokich (B)

wymienia po 2 przykłady nazw tatrzańskich: szczytów, dolin, jezior (B)

wyjaśnia, w jaki sposób powstają żleby i stożki piargowe (B)

porównuje krajobraz Tatr Zachodnich z krajobrazem Tatr Wysokich (D)

wyjaśnia na przykładach rolę lodowców górskich w tworzeniu dolin i jezior tatrzańskich (C)

43

Lekcja 30. Poznajemy warunki życia w górach

wymienia cechy pogody w górach (A)

posługując się schematycznym rysunkiem zamieszczonym w podręczniku, wymienia kolejne piętra roślinne w Tatrach (A)

opisuje wybrane piętro roślinne (B)

opisuje piętra roślinności w Tarach (B)

wymienia sposoby gospodarowania człowieka w górach (B)

podaje nazwy co najmniej 2 parków narodowych leżących w pasie gór (A)

wyjaśnia, dlaczego w górach rośliny rozmieszczone są piętrowo (B)

wymienia czynniki sprzyjające rozwojowi turystyki w górach (B)

wykazuje zależność między wzrostem wysokości nad poziomem morza a spadkiem temperatury powietrza (C)

podaje przykłady chronionych roślin i zwierząt występujących w Tatrzańskim Parku Narodowym (B)

przygotowuje i prezentuje informacje o osobliwościach wybranego parku narodowego leżącego w pasie gór (D)

oblicza różnicę temperatury powietrza między podnóżem a szczytem w górach (D)

44

Lekcja 31. Wędrujemy po górach

wymienia zasady zachowania się w górach podczas burzy (B)

wymienia elementy wyposażenia niezbędne w czasie jednodniowej wycieczki górskiej (A)

omawia zasady bezpiecznej wędrówki po górach (B)

wyjaśnia, dlaczego w górach zawsze trzeba mieć ze sobą ciepłe ubranie (B)

planuje jednodniową wycieczkę górską, korzystając z map i przewodników turystycznych (D)

45

Lekcja 32. Mój region na mapie Polski

odczytuje nazwy województw z mapy administracyjnej Polski (C)

wskazuje swój region administracyjny na mapie Polski i podaje jego nazwę (C)

wymienia kryteria podziału Polski na regiony (A)

podaje elementy, które należy opisać, aby scharakteryzować swój region (B)

podaje nazwy województwa, powiatu i gminy, w których mieszka (B)

opisuje region, w którym mieszka, uwzględniając położenie geograficzne, ukształtowanie powierzchni, wody powierzchniowe i roślinność (C)

opisuje region, w którym mieszka, uwzględniając obszary chronione i położenie względem dużych miast (C)

wyszukuje i prezentuje informacje o regionie historycznym, w którym mieszka (D)

46

Lekcja 33. Podsumowanie działu 4.

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Krajobrazy wyżyn i gór Polski”

47

Dział 5. CIAŁO CZŁOWIEKA – 13 godzin

48

Lekcja 34. Do czego służy skóra?

wyjaśnia, do czego człowiekowi służy skóra (B)

wymienia elementy skóry (na podstawie ilustracji w podręczniku) (A)

wylicza wytwory skóry zwierząt i ludzi (włosy, paznokcie, sierść, pióra) (A)

omawia funkcje poszczególnych elementów skóry (B)

wyjaśnia, jakie znaczenia dla organizmu ma pot (B)

uzasadnia konieczność zachowania ostrożności podczas kąpieli słonecznych (kremy z filtrem) (B)

wyjaśnia rolę skóry w utrzymywaniu stałej temperatury ciała (B)

wyjaśnia, jakie znaczenie dla organizmu ma opalenizna (B)

wykazuje związek między skórą a daktyloskopią (D)

49

Lekcja 35. Co sprawia, że się poruszamy?

wyjaśnia, z czego jest zbudowany szkielet człowieka (B)

wskazuje (na planszy lub modelu) i nazywa najważniejsze elementy układu kostnego człowieka: czaszkę, kręgosłup, klatkę piersiową, kończyny górne, kończyny dolne (C)

wskazuje staw łokciowy i kolanowy na schematycznym rysunku zamieszczonym w podręczniku (C)

wyjaśnia rolę, jaką w organizmie człowieka pełni szkielet (B)

wskazuje na własnym ciele najważniejsze elementy układu kostnego (C)

omawia rolę stawów i mięśni w poruszaniu się (B)

wykonuje z kartonu model ręki i posługuje się nim (według instrukcji) (C)

wymienia funkcje poszczególnych elementów układu kostnego człowieka(A)

wyjaśnia działanie modelu ręki (B)

omawia zależności między elementami układu kostnego człowieka (B)

wyjaśnia zależność między pracą mięśni i stawów a ruchami wykonywanymi przez człowieka (D)

wyjaśnia, co się dzieje z mięśniami, które przez dłuższy czas nie są używane i podaje przykłady takich sytuacji (D)

50

Lekcja 36. Jak dbać o kości, mięśnie i stawy?

wymienia przynajmniej 3 działania sprzyjające zachowaniu prawidłowej postawy (A)

wymienia objawy zwichnięcia i skręcenia stawu (A)

opisuje, jak należy się zachować w przypadku podejrzenia złamania (B)

wymienia wapń jako główny składnik budujący kości (A)

podaje co najmniej 3 przykłady produktów spożywczych bogatych w wapń (A)

wymienia podstawowe zasady dbałości o mięśnie i kości (A)

opisuje, jak należy się zachować w przypadku zwichnięcia lub skręcenia stawu (B)

opisuje skutki nieprawidłowego rozwoju mięśni i kości (wady postawy) (B)

podaje sposoby zapobiegania wadom postawy (B)

wyjaśnia, w jaki sposób lekarz może zbadać stan kości (B)

wyjaśnia, dlaczego do prawidłowego rozwoju mięśni, stawów i kości niezbędna jest aktywność fizyczna (C)

przewiduje skutki stosowania przez dzieci diety ubogiej w wapń (D)

wyszukuje i prezentuje dodatkowe informacje o sposobach bezpiecznego uprawiania sportu (narciarstwo, skoki do wody, jazda na: rowerze, łyżwach, rolkach, deskorolce) (D)

51

Lekcja 37. Po co jemy i pijemy?

wskazuje na planszy i nazywa podstawowe narządy układu pokarmowego człowieka (jama ustna, przełyk, żołądek, jelito cienkie, jelito grube, odbyt) (A)

wymienia w prawidłowej kolejności etapy przemiany pokarmu w układzie pokarmowym (rozdrabnianie, trawienie, wchłanianie) (A)

wymienia podstawowe funkcje narządów układu pokarmowego (A)

podaje przykłady płynów ustrojowych człowieka, których głównym składnikiem jest woda (B)

podaje przykłady sytuacji, w których organizm traci wodę (B)

wskazuje miejsce wchłaniania substancji pokarmowych i wody w układzie pokarmowym (A)

wyjaśnia powody dostarczania organizmowi pożywienia (energia, materiał budulcowy) (B)

przewiduje skutki niedostarczania organizmowi pokarmu (D)

posługując się przykładami (m.in. sportowcy po treningu), wyjaśnia konieczność uzupełniania wody i pokarmu w organizmie (B)

podaje przykład sytuacji, w której pokarm zjadany przez jednego człowieka jest przeznaczony na budowanie ciała drugiego człowieka (D)

wyjaśnia na przykładzie jamy ustnej rolę enzymów w procesie trawienia (D)

samodzielnie projektuje doświadczenie wykazujące utratę wody przez organizm D)

52

Lekcja 38. Jak się zdrowo odżywiać?

podaje co najmniej po 2 przykłady pokarmów zdrowych i niezdrowych (A)

wymienia i stosuje zasady prawidłowego odżywiania się (A)

podaje co najmniej po 5 przykładów pokarmów, które należy jeść często, oraz tych, których spożycie należy ograniczać (A)

wymienia pokarmy zawierające dużo witamin (A)

wyjaśnia, dlaczego posiłki warto jeść powoli (B)

odróżnia prawidłowo skonstruowany jadłospis od skonstruowanego nieprawidłowo (D)

wyjaśnia, dlaczego niektóre pokarmy należy jeść często, a innych trzeba unikać (B)

uzasadnia potrzebę regularnego odżywiania się (C)

układa prawidłowy jadłospis na cały dzień, odpowiedni dla swojego wieku (inny niż w podręczniku) (D)

omawia rolę witamin zawartych w pokarmach we wzroście i rozwoju organizmu człowieka (B)

przygotowuje informacje o zdrowotnych skutkach nieprawidłowego odżywiania się (anoreksja, bulimia, otyłość) (D)

53

Lekcja 39. Jak działa układ oddechowy?

wskazuje na planszy i podaje nazwy podstawowych narządów układu oddechowego człowieka (jama nosowa, gardło, krtań, tchawica, oskrzela, płuca) (A)

wykonuje doświadczenie (według instrukcji) potwierdzające obecność dwutlenku węgla w wydychanym powietrzu (C)

wskazuje na swoim ciele podstawowe narządy układu oddechowego (C)

wymienia zasadnicze funkcje układu oddechowego człowieka (A)

omawia różnice między powietrzem wdychanym a powietrzem wydychanym (B)

przeprowadza proste doświadczenie (według instrukcji) wykazujące utratę wody przez płuca (C)

omawia drogę tlenu i dwutlenku węgla w organizmie człowieka (B)

opisuje funkcje poszczególnych narządów układu oddechowego (B)

wyjaśnia jak za pomocą lusterka sprawdzić czy osoba ranna lub nieprzytomna oddycha (B)

wyjaśnia rolę tlenu w uzyskiwaniu energii przez organizm (B)

opisuje przebieg doświadczeń wykazujących obecność dwutlenku węgla i wody (pary wodnej) w wydychanym powietrzu (B)

samodzielnie planuje doświadczenie w celu sprawdzenia, czy spaliny wydobywające się z samochodu zawierają dwutlenek węgla (D)

54

Lekcja 40. Oddychaj zdrowym powietrzem

podaje co najmniej 2 przykłady substancji zanieczyszczających powietrze (A)

zapisuje obserwacje w przebiegu doświadczenia dotyczącego wpływu dymu tytoniowego na rozwój roślin (C)

wymienia podstawowe zasady dbania o jakość powietrza, którym oddychamy (A)

wykonuje doświadczenie wykazujące wpływ dymu tytoniowego na rozwój roślin (według instrukcji) (C)

podaje przykłady negatywnego wpływu nikotyny na zdrowie człowieka (B)

wyjaśnia, dlaczego należy wietrzyć pomieszczenia i spędzać dużo czasu na świeżym powietrzu (B)

omawia przebieg doświadczenia wykazującego wpływ dymu tytoniowego na rozwój roślin; formułuje wnioski (B)

uzasadnia prawdziwość ostrzeżeń zamieszczanych na opakowaniach papierosów: „Palenie zabija” lub „Palenie poważnie szkodzi Tobie i osobom w Twoim otoczeniu” (D)

projektuje i wykonuje plakat ostrzegający przed paleniem papierosów (D)

wyszukuje i prezentuje dodatkowe informacje na temat chorób będących konsekwencją palenia papierosów (D)

55

Lekcja 41. Jak krew krąży w organizmie?

wskazuje na planszy lub modelu i nazywa podstawowe narządy układu krwionośnego (serce, naczynia krwionośne: żyły i tętnice) (C)

bada swoje tętno (według instrukcji) (C)

wymienia podstawowe funkcje poznanych narządów układu krwionośnego (A)

omawia rolę krwi w organizmie (B)

odróżnia żyły od tętnic na rysunku schematycznym (C)

wskazuje żyły na swoim przedramieniu (C)

opisuje funkcje serca w układzie krwionośnym (B)

wymienia różnice między żyłą a tętnicą (B)

wyjaśnia, skąd krew zabiera i dokąd zanosi: tlen, dwutlenek węgla, substancje pokarmowe (B)

wyjaśnia, w jaki sposób działa serce (B)

wyjaśnia, ile krwi przepływa przez serce w ciągu minuty (B)

przygotowuje notatkę dotyczącą krwi jako leku, którego niczym nie można zastąpić (D)

56

Lekcja 42. Jak działa mózg?

wymienia zmysły, jakimi dysponuje człowiek; podaje nazwy narządów zmysłów człowieka (A)

wskazuje na swoim ciele narządy zmysłów (C)

opisuje rolę zmysłów w odbieraniu bodźców zewnętrznych (B)

wymienia funkcje mózgu, korzystając ze schematycznego rysunku zamieszczonego w podręczniku(A)

wyjaśnia mechanizm docierania informacji do mózgu (B)

podaje przykłady czynności wykonywanych przez mózg w prostych sytuacjach życiowych (B)

podaje przykłady odbierania przez mózg sygnałów z wnętrza ciała(B)

uzasadnia konieczność zapewnienia odpowiedniej ilości snu i właściwej higieny psychicznej dla prawidłowego funkcjonowania mózgu (D)

57

Lekcja 43. Substancje uzależniające są groźne

wymienia substancje uzależniające (alkohol, nikotyna, narkotyki, niektóre leki) (A)

podaje co najmniej 2 przykłady negatywnego wpływu substancji uzależniających na organizm człowieka (A)

omawia negatywny wpływ alkoholu na zdrowie człowieka (B)

wylicza czynności, których nie wolno wykonywać pod wpływem alkoholu (A)

omawia negatywny wpływ nikotyny na zdrowie człowieka (B)

przedstawia istotę uzależnienia (B)

uzasadnia konieczność odmowy w przypadku otrzymania propozycji palenia papierosów, picia alkoholu i przyjmowania narkotyków (D)

omawia negatywny wpływ narkotyków na zdrowie i świadomość człowieka (B)

wylicza czynności, których nie wolno wykonywać pod wpływem narkotyków (A)

podaje propozycje asertywnych zachowań w przypadku presji otoczenia (D)

uzasadnia, że palenie papierosów (oprócz niszczenia zdrowia) znacznie zmniejsza budżet rodziny (D)

58

Lekcja 43a. Naucz się mówić „nie”

59

Lekcja 44. Podsumowanie działu 5.

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Ciało człowieka”

60

Dział 6. KOBIETA, MĘŻCZYZNA, DZIECKO – 8 godzin

61

Lekcja 45. Czym kobiety różnią się od mężczyzn?

wymienia różnice w budowie ciała kobiety i mężczyzny (A)

wskazuje na planszach położenie narządów układu rozrodczego żeńskiego i męskiego (C)

wyjaśnia znaczenie pojęcia „rozmnażanie” (B)

wymienia żeńskie i męskie narządy rozrodcze (A)

rozpoznaje na ilustracjach komórkę jajową i plemnik (C)

wymienia podstawowe funkcje narządów rozrodczych żeńskich i męskich (A)

porównuje komórkę jajową z plemnikiem (C)

opisuje drogę plemników w ciele mężczyzny (B)

wyjaśnia, dlaczego organizm kobiety jest zdolny do rozmnażania tylko raz w miesiącu, a mężczyzny praktycznie zawsze (B)

proponuje kryteria , na podstawie których można rozpoznać płeć osoby mijanej na ulicy (D)

62

Lekcja 46. Kiedy powstaje nowe życie?

wskazuje bliskość między kobietą a mężczyzną jako jeden z elementów ich wspólnego życia (B)

definiuje pojęcie „zapłodnienie” (A)

wskazuje części ciała człowieka wytwarzające komórki jajowe oraz plemniki (B)

korzystając z podręcznika, opisuje sposób zapłodnienia (B)

wyjaśnia znaczenie pojęć: „zarodek” („embrion”), „ciąża” (B)

opisuje drogę plemników w ciele kobiety (B)

podaje nazwę części ciała, w której dochodzi do zapłodnienia (B)

podaje liczbę plemników, które dostają się do jednej komórki jajowej (A)

wyjaśnia, jaką funkcję w czasie ciąży pełni pępowina (B)

opisuje, co się dzieje z komórką jajową po zapłodnieniu (B)

uzasadnia konieczność powiększania się macicy podczas ciąży (D)

wykazuje odpowiedzialność kobiety i mężczyzny za poczęcie dziecka (D)

wyszukuje informacje dotyczące bezpłodności u kobiet i mężczyzn oraz jej przyczyn (D)

63

Lekcja 47. Jak dojrzewają chłopcy?

wymienia zmiany zachodzące w organizmie chłopców podczas dojrzewania (A)

definiuje pojęcie dojrzewania płciowego (B)

opisuje fizyczne oznaki dojrzewania płciowego u chłopców (B)

posługując się otrzymaną ilustracją, porównuje wygląd chłopca z wyglądem mężczyzny (C)

podaje okres, w jakim przebiega dojrzewanie u chłopców (A)

wyjaśnia znaczenie pojęć: „polucje” i „trądzik młodzieńczy” (B)

opisuje mutację (B)

charakteryzuje zmiany w zachowaniu chłopców związane z dojrzewaniem (C)

uzasadnia konieczność dbania o higienę osobistą w okresie dojrzewania (D)

64

Lekcja 48. Jak dojrzewają dziewczęta?

wymienia zmiany zachodzące w organizmie dziewcząt podczas dojrzewania (A)

opisuje fizyczne oznaki dojrzewania płciowego u dziewcząt (B)

posługując się otrzymaną ilustracją, porównuje wygląd dziewczynki z wyglądem kobiety (C)

podaje okres, w jakim przebiega dojrzewanie u dziewcząt (A)

wyjaśnia, na czym polega cykl miesiączkowy (menstruacyjny) (B)

definiuje pojęcia „owulacja” i „miesiączka” (A)

przyporządkowuje opis zmian w ciele kobiety odpowiednim etapom cyklu miesiączkowego (C)

wykazuje zależność między owulacją a możliwością zajścia w ciążę (C)

charakteryzuje zmiany w zachowaniu dziewcząt związane z dojrzewaniem (C)

wyszukuje podobieństwa w dojrzewaniu chłopców i dziewcząt (D)

uzasadnia konieczność dbania o higienę okolic intymnych w czasie miesiączki (D)

wyjaśnia, po czym kobieta może poznać, że jest w pierwszych tygodniach ciąży (D)

65

Lekcja 49. Wzrost, rozwój i starzenie się człowieka

wymienia kolejno etapy rozwoju człowieka (A)

rozróżnia etapy rozwoju człowieka na podstawie opisu i fotografii (C)

charakteryzuje wybrany etap rozwoju człowieka (C)

wskazuje różnice między wzrostem a rozwojem organizmu (B)

omawia zmiany zachodzące w organizmie człowieka na dwóch wybranych etapach rozwoju (B)

określa etap rozwoju, na którym się obecnie znajduje (B)

porównuje funkcjonowanie organizmu człowieka na poszczególnych etapach rozwoju (C)

wyjaśnia, na czym polega starzenie się organizmu (B)

posługując się przykładami (innymi niż w podręczniku), wykazuje, że ludzie rozwijają się w różnym tempie (B)

ilustruje rozwój swój, któregoś z rodziców lub babci, dziadka, umieszczając jego kolejne etapy na linii czasu (D)

66

Lekcja 49a. Rozpoznajemy etapy rozwoju człowieka

67

Lekcja 50. Podsumowanie działu 6.

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Kobieta, mężczyzna, dziecko”

68

Dział 7. ŚWIATŁO I DŹWIĘK – 12 godzin

69

Lekcja 51. Jak to się dzieje, że widzimy?

podaje po 2 przykłady obiektów świecących i odbijających światło (B)

bada doświadczalnie (według instrukcji) rozchodzenie się światła (C)

wyjaśnia mechanizm widzenia przedmiotów świecących i odbijających światło (B)

opisuje przebieg doświadczenia badającego rozchodzenie się światła (B)

wyjaśnia, dlaczego nie widzimy w ciemności (B)

porównuje sposób wysyłania promieni świetlnych przez żarówkę, latarkę i laser (C)

wyjaśnia mechanizm widzenia przedmiotów w księżycową noc (B)

podaje przykłady wykorzystania liniowego rozchodzenia się światła w życiu codziennym (inne niż w podręczniku) (B)

samodzielnie planuje i przeprowadza doświadczenie badające sposób rozchodzenia się światła (inne niż w podręczniku) (D)

70

Lekcja 52. Cień i camera obscura

bada doświadczalnie powstawanie cienia (C)

wykonuje (według instrukcji) prostą camerę obscurę (C)

opisuje przebieg doświadczenia badającego, jak powstaje cień (B)

posługuje się camerą obscurą, aby otrzymać obraz przedmiotu (C)

wyjaśnia mechanizm powstawania cienia (B)

przedstawia sposób powstawania obrazu wewnątrz camery obscury (C)

wyjaśnia, dlaczego za pomocą camery obscury uzyskujemy obraz odwrócony (B)

wyszukuje i prezentuje informacje o zasadach działania zegara słonecznego (D)

71

Lekcja 53. Jak odbija się światło?

wykonuje (według instrukcji) doświadczenie badające odbicie światła od różnych przedmiotów (lustro, kartka białego papieru, światełko odblaskowe) (C)

podaje przykłady stosowania elementów odblaskowych (A)

omawia przebieg doświadczenia badającego odbicie światła od różnych przedmiotów (lustro, kartka białego papieru, światełko odblaskowe) (B)

posługując się rysunkami zamieszczonymi w podręczniku, opisuje zjawisko odbicia światła od lusterka, kartki białego papieru i światełka odblaskowego (B)

wyjaśnia różnice w odbijaniu się światła od różnych przedmiotów (B)

uzasadnia konieczność stosowania światełek odblaskowych i innych elementów odblaskowych w ruchu drogowym (C)

wykonuje schematyczny rysunek pokazujący, jak światło odbija się od lustra, a jak od kartki białego papieru (D)

wykazuje zależność między barwą powierzchni a ilością odbijanego światła (C)

wyjaśnia, dlaczego światło odbite od papieru rozprasza się (B)

potrafi przewidzieć, jak światło odbije się od różnych powierzchni (D)

72

Lekcja 54. Co widać przez soczewkę?

wyjaśnia, do czego służy lupa (B)

wskazuje soczewkę, jako główny element lupy (A)

wykonuje (według instrukcji) doświadczenie badające, od czego zależy obraz widziany przez soczewkę (C)

bezpiecznie wykonuje doświadczenie pokazujące skupianie światła za pomocą lupy (C)

wykazuje doświadczalnie, że soczewka lupy może powiększać, pomniejszać lub odwracać obraz (C)

omawia zagrożenia towarzyszące skupianiu promieni świetlnych za pomocą lupy (B)

wykazuje doświadczalnie, że za pomocą lupy można uzyskać na kartce obraz odległego przedmiotu (C)

szkicuje na kartce obraz powstały w wyniku doświadczenia (C)

wykazuje związek między odległością soczewki od oglądanego obiektu a powstającym obrazem (C)

wyjaśnia, dlaczego nie wolno przez lupę obserwować Słońca (B)

uzasadnia, że pozostawianie szkła w lesie grozi pożarem (D)

73

Lekcja 55. Jak działają nasze oczy?

wykonuje obserwacje budowy oka i lupy (C)

na schematycznym rysunku zamieszczonym w podręczniku wskazuje obraz przedmiotu powstały na dnie oka (B)

wymienia podobieństwa w budowie oka i lupy (B)

opisuje mechanizm powstawania obrazu w oku (B)

wymienia działania poprawiające ostrość obrazu powstałego w oku (A)

omawia funkcje okularów i szkieł kontaktowych(B)

podaje przykłady zastosowania alfabetu Braille’a (A)

wyjaśnia, jak działa aparat fotograficzny (B)

samodzielnie wyszukuje i prezentuje informacje o możliwościach pomocy osobom niewidomym (inne niż w podręczniku) (D)

74

Lekcja 56. Dbajmy o oczy

uzasadnia konieczność ochrony oczu (B)

wymienia rodzaje okularów (A)

omawia zagrożenia dla oczu w konkretnych sytuacjach (m.in. pływanie, jazda na rowerze, intensywne światło słoneczne) (B)

wymienia działania chroniące oczy podczas oglądania telewizji i pracy przy komputerze (B)

opisuje czynności, jakie należy wykonać, jeśli do oka dostanie się ciało obce (C)

wyszukuje informacje i sporządza notatkę o skutkach niedoboru witaminy A w pożywieniu (C)

75

Lekcja 57. Jak powstaje dźwięk?

podaje co najmniej 4 przykłady dźwięków w otoczeniu (A)

wykonuje (według instrukcji) doświadczenia badające powstawanie dźwięku (drgająca linijka) (C)

wyjaśnia, jak powstaje dźwięk (B)

wskazuje w otoczeniu różne źródła dźwięków (A)

wyjaśnia mechanizm rozchodzenia się dźwięków w przestrzeni (B)

na podstawie doświadczenia omawia zależność między wysokością dźwięku a długością drgającej linijki (B)

wyjaśnia mechanizm powstawania dźwięku w ciele człowieka (B)

proponuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące istnienie przestrzeni rezonacyjnych w ciele człowieka (D)

76

Lekcja 58. Dźwięki rozchodzą się w przestrzeni

wykonuje (według instrukcji) model telefonu z kubeczków (D)

wymienia co najmniej 2 przykłady substancji, w których może się rozchodzić dźwięk (A)

podaje prędkość dźwięku w powietrzu (A)

porównuje prędkość rozchodzenia się światła i dźwięku na podstawie obserwacji zjawisk przyrodniczych, np. burzy (C)

wykazuje na modelu telefonu z kubeczków rozchodzenie się dźwięków w ciele stałym (C)

omawia różnice prędkości rozchodzenia się dźwięku w różnych substancjach (B)

wyjaśnia, jak wykorzystać różnicę między prędkościami światła i dźwięku do określenia odległości między obserwatorem a miejscem wyładowań atmosferycznych (D)

77

Lekcja 59. Jak słyszymy dźwięki?

wykonuje (według instrukcji) doświadczenie prezentujące działanie błony bębenkowej (C)

wskazuje w doświadczeniu element imitujący błonę bębenkową (C)

opisuje doświadczenie prezentujące działanie błony bębenkowej (B)

omawia skutki narażania uszu na zbyt głośne dźwięki (A)

podaje sposoby porozumiewania się z ludźmi, którzy słabo słyszą lub są głuchoniemi (A)

wyjaśnia znaczenie błony bębenkowej w odbieraniu dźwięku (B)

wyjaśnia, dlaczego nie należy słuchać głośnej muzyki przez słuchawki wkładane do uszu (C)

wyjaśnia mechanizm odbierania wrażeń słuchowych przez ucho człowieka (B)

uzasadnia konieczność dbania o słuch (C)

wyszukuje w dostępnych źródłach nazwy jednostek, w jakich mierzy się natężenie hałasu (D)

uzasadnia tworzenie osłon przeciwhałasowych przy ruchliwych drogach (D)

78

Lekcja 60. Jak widzą i słyszą zwierzęta?

podaje co najmniej 2 przykłady zwierząt z dobrze rozwiniętym wzrokiem (A)

podaje co najmniej 2 przykłady zwierząt z dobrze rozwiniętym słuchem (A)

wykonuje (według instrukcji) doświadczenie wykazujące zalety widzenia dwuocznego (C)

wymienia 2 przykłady zwierząt, które słyszą ultradźwięki (A)

podaje przykład zwierzęcia widzącego światło ultrafioletowe (A)

opisuje doświadczenie wykazujące zalety widzenia dwuocznego (A)

wyjaśnia znaczenie pojęcia „pole widzenia” (B)

omawia funkcje i mechanizm działania małżowiny usznej (B)

wyjaśnia, co umożliwia ludziom i zwierzętom trójwymiarowe widzenie (B)

uzasadnia różnice w osadzeniu oczu u wybranych zwierząt (D)

opisuje przystosowanie oczu kreta do życia pod ziemią (B)

wyszukuje informacje o zwierzętach, które widzą bardzo dobrze, i zwierzętach, które bardzo dobrze słyszą (inne niż w podręczniku) (D)

79

Lekcja 61. Podsumowanie działu 7.

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Światło i dźwięk”

80

Dział 8. SUBSTANCJE WOKÓŁ NAS – 9 godzin

81

Lekcja 62. Otaczają nas różne substancje

podaje przykłady co najmniej 3 substancji z najbliższego otoczenia (A)

omawia właściwości wybranych substancji (B)

omawia podstawowe właściwości substancji, takich jak: cukier, mleko, papier, olej, sól, drewno, metal, guma, szkło (B)

wymienia jak najwięcej (co najmniej 5) właściwości soku porzeczkowego, soli i drewna (A)

wyjaśnia, co to znaczy, że ciało jest palne lub niepalne (B)

podaje co najmniej 3 przykłady zastosowania różnych substancji w przedmiotach codziennego użytku, odwołując się do właściwości substancji (B)

wykazuje zależność między właściwościami substancji a ich zastosowaniem w życiu codziennym (B)

wyjaśnia, dlaczego należy zachować szczególną ostrożność podczas badania smaku i zapachu substancji (D)

podaje przykłady wykorzystania substancji palnych i niepalnych (inne niż w podręczniku) (B)

82

Lekcja 63. Poznajemy właściwości ciał stałych

podaje po 1 przykładzie ciała stałego sprężystego, plastycznego, kruchego (A)

wykonuje (według instrukcji) doświadczenie wykazujące właściwości ciał stałych (C)

na podstawie doświadczenia omawia sprężystość, plastyczność i kruchość badanych substancji (C)

wyjaśnia, co to znaczy, że ciało jest sprężyste, plastyczne, kruche (B)

podaje przykłady wykorzystania plastyczności, sprężystości i kruchości ciał stałych w przedmiotach codziennego użytku (B)

podaje przykłady ciał stałych, których właściwości są różne w zależności od warunków w jakich się znajdują (B)

planuje i wykonuje doświadczenie wykazujące sprężystość i kruchość plastikowej linijki (D)

83

Lekcja 64. Jak zmieniają się substancje pod wpływem temperatury?

wykonuje (według instrukcji w podręczniku) doświadczenie wykazujące zmiany objętości cieczy w zależności od temperatury (C)

prawidłowo posługuje się termometrem cieczowym (C)

bada doświadczalnie zależność między zmianami temperatury a objętością gazu (C)

omawia zasadę działania termometru cieczowego (B)

określa, co to jest rozszerzalność cieplna substancji (gazów, cieczy, ciał stałych) (B)

wyjaśnia zależność między zmianami temperatury a objętością gazów, cieczy i ciał stałych (B)

podaje przykład pozytywnego i negatywnego wpływu rozszerzalności cieplnej substancji na życie ludzi (B)

wyszukuje przykłady substancji zmieniających właściwości pod wpływem temperatury (inne niż w podręczniku) (D)

84

Lekcja 65. Substancje zmieniają się pod wpływem wody, powietrza i gleby

wykonuje (według instrukcji) doświadczenie badające wpływ wody na różne substancje (C)

bada doświadczalnie (według instrukcji) wpływ gleby na różne substancje (C)

omawia wpływ wody i powietrza na metale (B)

opisuje, co się dzieje z przedmiotami metalowymi, szklanymi, plastikowymi, pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego umieszczonymi w glebie (B)

podaje co najmniej 5 przykładów odpadów wytwarzanych w domach, które powinny być sortowane (B)

wyjaśnia, co to jest „korozja” i „patyna”(B)

wyjaśnia, jakie odpady mogą być przetwarzane na kompost (B)

opisuje wybrane sposoby ochrony metalu przed niszczącym wpływem wody i powietrza (B)

uzasadnia konieczność sortowania odpadów (D)

samodzielnie wyszukuje i prezentuje informacje o możliwościach powtórnego wykorzystywania przedmiotów szklanych i plastikowych (D)

85

Lekcja 66. Odwracalne i nieodwracalne przemiany substancji

wymienia 2 rodzaje przemian substancji: odwracalne i nieodwracalne (A)

wykonuje (według instrukcji) doświadczenie pokazujące wpływ alkoholu na białko jaja (C)

wymienia ścinanie się białka i korozję jako przykłady przemian nieodwracalnych (A)

podaje topnienie lodu i krzepnięcie wody jako przykłady przemian odwracalnych (A)

wyjaśnia istotę przemian odwracalnych i nieodwracalnych (B)

podaje przykład przemiany nieodwracalnej (inny niż w podręczniku) (B)

wykazuje doświadczalnie odwracalność wybranej przemiany (innej niż w podręczniku) (D)

86

Lekcja 67. Niektóre substancje są niebezpieczne

podaje co najmniej 2 przykłady środków czystości używanych w gospodarstwie domowym (A)

wyjaśnia, dlaczego zawsze należy uzgodnić z dorosłymi korzystanie ze środków czystości (B)

wyjaśnia, do czego służą symbole umieszczane na opakowaniach substancji niebezpiecznych (B)

rozpoznaje na ilustracji i opisuje znaczenie symboli: środek trujący, środek żrący (C)

omawia zagrożenia związane ze stosowaniem środków czystości (B)

wymienia podstawowe zasady bezpiecznego stosowania środków czystości (A)

wyjaśnia znaczenie symboli umieszczonych na opakowaniach wybranych substancji niebezpiecznych (C)

wyszukuje w swoim domu i opisuje symbole umieszczone na opakowaniach 2 substancji niebezpiecznych (C)

opisuje postępowanie w przypadku kontaktu oka lub skóry ze szkodliwą substancją płynną (B)

wyjaśnia, co jest niebezpiecznego w środkach do odtykania kanalizacji (B)

wyjaśnia, dlaczego należy chronić oczy, usta, nos i dłonie w czasie kontaktu ze środkami czystości (B)

opisuje sposób postępowania, gdy szkodliwy płyn zostanie połknięty (B)

 

określa niebezpieczeństwo związane z mieszaniem różnych środków czystości (C)

podaje przykłady wypadków z substancjami szkodliwymi, przy których jest niezbędna pomoc lekarska (B)

przygotowuje w formie np. plakatu, komiksu i prezentuje na lekcji objaśnienia symboli substancji niebezpiecznych (innych niż w podręczniku) (D)

uzasadnia, dlaczego szczególnie niebezpieczne środki czystości nie powinny stać na dolnych półkach w supermarketach (D)

87

Lekcja 67a. Substancje niebezpieczne wokół nas

88

Lekcja 68. Podsumowanie działu 8.

Podsumowanie i sprawdzian z działu „Substancje wokół nas”

89

90

Planujemy bezpieczne wakacje z przyrodą*

Wymienia zasady zachowania się podczas kontaktu z przyrodą

 

 

Roczny plan wynikowy nauczania przyrody dla klasy szóstej

 

Zakres treści

Wymagania

Korelacja ze ścieżkami edukacyjnymi

Podstawowe

Uczeń:

Ponadpodstawowe

Uczeń:

Dział 1. Różnorodność organizmów

Lekcja 1.  Na Ziemi żyją różnorodne organizmy

Różnorodność organizmów.
Czynności życiowe organizmów.
Sposoby poruszania się organizmów.

§ podaje przykłady sposobów poruszania się organizmów,

§ wymienia podstawowe czynności życiowe organizmów i sposoby ich realizacji,

§ wymienia cztery królestwa organizmów.

§ podaje przykłady rekordowo dużych roślin i zwierząt,

§ wykonuje proste obliczenia pozwalające na porównanie masy różnych zwierząt i człowieka.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Obliczanie, jaką wielokrotność masy danego organizmu stanowi masa innego organizmu.

Lekcja 2.  Bezkręgowce nie mają szkieletu wewnętrznego

Bezkręgowce.
Ogólna charakterystyka i przykłady parzydełkowców, płazińców, nicieni, pierścienic i mięczaków.

§ zalicza dżdżownice i pijawki do pierścienic, a ślimaki i małże do mięczaków,

§ omawia sposoby wymiany gazowej ślimaków i małży,

§ uzasadnia przynależność parzydełkowców, płazińców, nicieni, pierścienic i mięczaków do bezkręgowców.

§ wymienia cechy charakterystyczne poznanych grup zwierząt,

§ klasyfikuje pospolitych przedstawicieli bezkręgowców (okazy lub na rysunkach) do odpowiednich grup.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Opracowywanie charakterystyki grup bezkręgowców na podstawie materiałów i preparatów.

Lekcja 3.  Najliczniejszą grupą bezkręgowców są stawonogi

Wspólne cechy stawonogów.
Charakterystyka owadów, pajęczaków i skorupiaków.

§ wymienia grupy zwierząt należące do stawonogów,

§ rozróżnia owady i pajęczaki na podstawie liczby odnóży krocznych,

§ wymienia najważniejsze wspólne cechy stawonogów.

§ charakteryzuje i porównuje skorupiaki, pajęczaki i owady,

§ omawia narządy wymiany gazowej skorupiaków, pajęczaków i owadów.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Porównywanie owadów, skorupiaków i pajęczaków – wyszukiwanie cech wspólnych i różniących.

Lekcja 4.  Najliczniejszą grupą kręgowców są ryby

Kręgowce.
Budowa i czynności życiowe ryb.
Przystosowania ryb do życia w wodzie.
Przegląd ryb.

§ wymienia gromady kręgowców,

§ podaje wspólne cechy kręgowców,

§ wyjaśnia, co to znaczy, że ryby są zmiennocieplne,

§ wskazuje na ilustracjach najważniejsze przystosowania ryb do życia w środowisku wodnym.

§ wyjaśnia zasadę działania pęcherza pławnego,

§ podaje przykłady ryby kostnych i chrzęstnych, a także wskazuje różnice między nimi,

§ omawia przebieg rozmnażania się ryb.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Obserwacja żywych ryb i preparatów ryb pod kątem przystosowań do życia w wodzie.

Lekcja 5.  Płazy część życia spędzają w wodzie, a część na lądzie

Płazy jako zwierzęta wodno-lądowe.
Charakterystyczne cechy płazów.
Rozmnażanie się i rozwój płazów.
Przegląd i ochrona gatunkowa płazów.

§ odróżnia płazy od innych zwierząt na podstawie charakterystycznych cech,

§ podaje przykłady płazów bezogonowych i ogoniastych występujących w Polsce

§ wymienia przystosowania płazów do życia w wodzie i na lądzie.

§ omawia przebieg rozmnażania się i rozwoju płazów,

§ uzasadnia konieczność ochrony gatunkowej płazów.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Dyskusja na temat zagrożeń dla życia płazów i ochrony gatunkowej tej grupy.

Lekcja 6.  Gady składają jaja na lądzie

Gady jako zwierzęta lądowe.
Charakterystyczne cechy gadów.
Rozmnażanie się i rozwój gadów.
Przegląd i ochrona gatunkowa gadów.
Gady kopalne.

§ podaje charakterystyczne cechy gadów,

§ podaje przykłady gadów występujących w Polsce,

§ wymienia grupy zwierząt należące do gadów.

§ wskazuje różnice między gadami a płazami,

§ uzasadnia konieczność ochrony gatunkowej gadów,

§ wykazuje, że rozmnażanie się i rozwój gadów stanowią przystosowanie do życia na lądzie,

§ podaje przykłady gadów kopalnych.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Porównywanie płazów i gadów.

Lekcja 7.  Ptaki są kręgowcami przystosowanymi do lotu

Przystosowania ptaków do lotu.
Stałocieplność.
Rozmnażanie się i rozwój ptaków.
Przegląd ptaków.

§ wskazuje przystosowania do lotu w budowie zewnętrznej ptaka,

§ omawia przebieg rozmnażania się i rozwoju ptaków,

§ przedstawia budowę jaja ptaka.

§ wskazuje przystosowania do lotu w budowie wewnętrznej ptaka,

§ wyjaśnia, na czym polega stałocieplność i jakie korzyści daje zwierzętom,

§ podaje przykłady polskich ptaków występujących w różnych środowiskach.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Obserwacje ptasich piór. Analiza przystosowań ptaków do lotu.

Lekcja 8.  Ssaki karmią młode mlekiem

Charakterystyczne cechy ssaków.
Stekowce, torbacze i łożyskowce.
Przegląd i ochrona gatunkowa ssaków.

§ podaje przykłady ssaków żyjących w różnych środowiskach,

§ omawia pokrycie ciała ssaków,

§ wymienia cechy charakterystyczne ssaków.

§ porównuje torbacze, stekowce i łożyskowce,

§ omawia ochronę gatunkową ssaków w Polsce,

§ udowadnia, że człowiek jest ssakiem.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Proponowane ćwiczenia i doświadczenia: Obserwacja żywego gryzonia.

Lekcja 9.  Jakie są charakterystyczne cechy zwierząt?

Wspólne cechy zwierząt.
Różnorodność zwierząt.
Komórka, tkanka, narząd.

§ wymienia wspólne cechy zwierząt,

§ podaje przykłady zwierząt poruszających się różnymi sposobami,

§ podaje przykłady zwierząt odżywiających się różnym rodzajem pokarmu.

§ podaje przykłady przystosowań zwierząt do życia w różnych środowiskach,

§ udowadnia, że wskazany organizm należy do zwierząt,

§ przedstawia hierarchiczną strukturę budowy organizmów zwierząt.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Tworzenie charakterystyk wybranych zwierząt.

Lekcja 10.  Organy roślin są przystosowane do pełnienia różnych funkcji

Organy roślin.
Budowa i funkcje korzenia, łodygi, liścia i kwiatu.

§ wymienia organy roślinne i wskazuje je w roślinie,

§ omawia podstawowe funkcje korzeni, łodyg, liści i kwiatów.

§ podaje przykłady szczególnych funkcji pełnionych przez niektóre korzenie, łodygi i liście,

§ wskazuje elementy męskie i żeńskie w kwiecie,

§ wykazuje związek budowy z funkcją organów roślinnych.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Obserwacje okazów roślin okrytonasiennych. Obserwacje mikroskopowe przekrojów organów okrytonasiennych.

Lekcja 11.  Poznaj mchy i paprocie

Budowa, występowanie i rola mchów, paproci, skrzypów i widłaków.
Ochrona gatunkowa widłaków.

§ odróżnia mchy i paprocie na podstawie budowy zewnętrznej,

§ omawia budowę i rolę poszczególnych części mchu,

§ omawia budowę i rolę organów paproci.

§ podaje przykłady paprotników chronionych,

§ charakteryzuje torfowce,

§ rozpoznaje widłaki i skrzypy.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Obserwacje okazów mchów w gablotach. Obserwacje mikroskopowe przekrojów zarodni mchów i paproci.

Lekcja 12.  Poznaj rośliny nasienne

Nagonasienne i okrytonasienne.
Korzyści wynikające z wytworzenia nasion i owoców.
Różnorodność i przegląd nasiennych.

§ krótko charakteryzuje okrytonasienne i nagonasienne,

§ odróżnia rośliny nagonasienne (iglaste) od okrytonasiennych.

§ uzasadnia korzyści płynące dla roślin z wytworzenia nasion i owoców,

§ wykazuje zróżnicowanie roślin okrytonasiennych,

§ podaje przykłady nagonasiennych rosnących w Polsce.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Obserwacje okazów szyszek, roślin w pracowni przyrodniczej i owoców.

Lekcja 13.  Jakie są charakterystyczne cechy roślin?

Cechy charakterystyczne roślin.
Różnorodność roślin.
Tkanki roślinne.

§ wymienia charakterystyczne cechy roślin,

§ krótko omawia proces fotosyntezy.

§ wyjaśnia pojęcie tkanka,

§ określa, które organy występują u poszczególnych grup roślin,

§ podaje przykłady tkanek roślinnych,

§ wykazuje, że martwe komórki odgrywają istotną rolę w funkcjonowaniu roślin.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Obserwacje mikroskopowe tkanek roślinnych.

Lekcja 14.  Jak zobaczyć komórki?

Budowa i sposób działania mikroskopu szkolnego.
Preparaty mikroskopowe.
Zasady obserwacji mikroskopowych.

§ obsługuje szkolny mikroskop optyczny,

§ wskazuje w mikroskopie okular i obiektywy,

§ wykonuje proste nietrwałe preparaty mikroskopowe.

§ oblicza powiększenie obrazu w mikroskopie,

§ wskazuje i nazywa części mikroskopu optycznego,

§ omawia sposób działania mikroskopu optycznego.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Analiza budowy mikroskopu optycznego. Obserwacje mikroskopowe ziaren skrobi i preparatów trwałych.

Lekcja 15.  Organizmy jednokomórkowe są różnorodne

Wiciowce, orzęski i ameby.
Sposoby poruszania się pierwotniaków.
Budowa i czynności życiowe pantofelka.

§ określa sposób poruszania się wiciowców, orzęsków i ameb,

§ opisuje sposób pobierania pokarmu przez pantofelka.

§ wykazuje różnorodność organizmów jednokomórkowych,

§ określa rolę jąder komórkowych i wodniczek tętniących w funkcjonowaniu pantofelka,

§ uzasadnia, że komórki pierwotniaków to komórki zwierzęce.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Obserwacje mikroskopowe pierwotniaków.

Lekcja 16.  Jak odróżnić glony od innych organizmów?

Charakterystyka glonów.
Różnorodność glonów.
Znaczenie glonów w przyrodzie i dla człowieka.

§ wymienia wspólne cechy glonów,

§ przedstawia znaczenie glonów w przyrodzie.

§ wymienia i krótko charakteryzuje grupy glonów,

§ omawia wykorzystanie glonów przez człowieka,

§ wykazuje różnorodność glonów.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Obserwacje makroskopowych i mikroskopowych preparatów glonów.

Lekcja 17.  Poznaj grzyby i porosty

Charakterystyczne cechy grzybów.
Grzyby kapeluszowe.
Drożdże.
Grzyby pleśniowe.
Znaczenie grzybów.
Porosty jako organizmy symbiotyczne.

§ omawia budowę i rolę owocnika grzyba kapeluszowego,

§ podaje przykłady grzybów, które nie wytwarzają owocników,

§ odróżnia porosty od innych organizmów.

§ wyjaśnia, co to jest strzępka,

§ określa rolę grzybów w przyrodzie,

§ omawia znaczenie drożdży i grzybów pleśniowych dla człowieka,

§ wyjaśnia sposób funkcjonowania porostów,

§ podaje, co to jest skala porostowa i do czego jest wykorzystywana.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Obserwacja pieczarki. Obserwacje mikroskopowe pleśniaka i drożdży. Obserwacje okazów porostów.

Lekcja 18.  Jeszcze raz o czynnikach, które mogą wywoływać choroby

Budowa i czynności życiowe bakterii.
Znaczenie bakterii w przyrodzie i dla człowieka.
Wirusy jako struktury bezkomórkowe.
Choroby bakteryjne i wirusowe człowieka.

§ przedstawia znaczenie bakterii dla człowieka,

§ przedstawia znaczenie bakterii w przyrodzie,

§ podaje przykłady chorób człowieka wywoływanych przez bakterie,

§ podaje przykłady chorób człowieka wywoływanych przez wirusy.

§ przedstawia budowę komórki bakterii,

§ podaje przykłady kształtów komórek bakterii,

§ omawia sposób odżywiania się i rozmnażania się bakterii,

§ omawia sposób funkcjonowania wirusów.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Obserwacje mikroskopowe bakterii.

Lekcja 19.  Powtórzenie działu „Różnorodność organizmów”

Porównanie poznanych grup organizmów.

§ określa środowiska życia i sposoby odżywiania się roślin, zwierząt, grzybów, glonów, pierwotniaków i bakterii,

§ podaje przykłady bezkręgowców i kręgowców należących do poszczególnych poznanych grup.

§ krótko charakteryzuje rośliny, zwierzęta, grzyby, glony, pierwotniaki i bakterie,

§ przedstawia charakterystyczne cechy budowy poznanych grup bezkręgowców i kręgowców,

§ wskazuje organy występujące u poznanych grup roślin.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Klasyfikowanie organizmów do różnych grup.

Dział 2. Planeta Ziemia

Lekcja 20.  Ziemia – planeta, na której żyjemy

Czynniki warunkujące życie na Ziemi.
Skład i rola powietrza.
Globus – modelem Ziemi.

§ wymienia czynniki, które zadecydowały o tym, że na Ziemi rozwinęło się życie,

§ podaje skład powietrza atmosferycznego,

§ uzasadnia, że skład powietrza atmosferycznego umożliwia życie organizmów,

§ wskazuje na globusie bieguny oraz oś ziemską,

§ wymienia rodzaje globusów i rozpoznaje je.

§ omawia czynniki, które za-decydowały o tym, że na Ziemi rozwinęło się życie,

§ przedstawia za pomocą diagramu skład procentowy powietrza,

§ uzasadnia, że globus jest odpowiednim modelem naszej planety,

§ podaje argumenty uzasadniające, dlaczego na innych planetach Układu Słonecznego nie rozwinęło się życie.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Odczytywanie informacji z różnych globusów, analizowanie i wnioskowanie na podstawie diagramu i prostych schematów – diagram prezentujący skład procentowy powietrza, schemat rozmieszczenia planet w Układzie Słonecznym (Atlas. Przyroda. Szkoła podstawowa. s. 73).

Lekcja 21.  Co to są współrzędne geograficzne?

Siatka geograficzna – układ linii zwanych południkami i równoleżnikami.
Odczytywanie współrzędnych geograficznych dowolnego miejsca na kuli ziemskiej.

§ wskazuje na globusie: bieguny, oś ziemską, półkulę wschodnią, zachodnią, północną i południową,

§ odczytuje współrzędne geograficzne na globusie z dokładnością do 10°,

§  podaje cechy południków i równoleżników.

§ wyjaśnia pojęcia: siatka geograficzna współrzędne geograficzne,

§ odczytuje współrzędne geograficzne na różnych mapach.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia w odczytywaniu współrzędnych geograficznych na globusie i na ściennej mapie świata oraz mapach w atlasie.

Lekcja 22.  Ruch obrotowy Ziemi powoduje, że po nocy jest dzień.

Zjawisko dnia i nocy jako wynik ruchu obrotowego Ziemi.
Czas słoneczny, strefowy, urzędowy.

§ definiuje ruch obrotowy Ziemi,

§ wymienia dzień i noc jako skutek ruchu obrotowego Ziemi,

§ wyjaśnia, że na Ziemi występują strefy czasowe oraz czas urzędowy.

§ wyjaśnia zjawisko powstawania dnia i nocy,

§ wyjaśnia znaczenie utworzenia stref czasowych oraz uzasadnia wprowadzenie w niektórych państwach czasu urzędowego,

§ posługuje się strefami czasowymi, przy podawaniu godziny w różnych rejonach świata.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenie globusem i lampą, demonstracja ruchu obrotowego Ziemi oraz zmian oświetlenia Ziemi w ciągu doby (dzień i noc).

Lekcja 23.  Ruch obiegowy Ziemi powoduje, że występują pory roku

Ruch obiegowy Ziemi.
Występowanie pór roku.

§ definiuje ruch obiegowy Ziemi i podaje czas jego trwania,

§ wymienia najważniejszy skutek ruchu obiegowego Ziemi – występowanie pór roku,

§ wymienia daty rozpoczynające pory roku,

§ wyjaśnia pojęcie równonoc.

§ posługuje się pojęciami: zwrotnik Raka, zwrotnik Koziorożca, koła podbiegunowe oraz wskazuje je na globusie,

§ rysuje rysunki przedstawiające położenie Ziemi w stosunku do Słońca w dniach rozpoczynających pory roku.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z tellurium lub globusem i lampą, demonstracja ruchu obiegowego Ziemi i oświetlenia w różnych porach roku. Ćwiczenia z przystawkami do globusa.

Lekcja 24.  Na Ziemi wyznaczono strefy różniące się oświetleniem

Strefy oświetlenia Ziemi.
Zależność między życiem człowieka w określonych strefach oświetlenia Ziemi, a jego działalnością.

§ wymienia i wskazuje na mapie strefy oświetlenia Ziemi,

§ podaje przykłady wpływu ruchów Ziemi na życie i pracę ludzi.

§ wyjaśnia przyczyny różnic w oświetleniu różnych obszarów Ziemi,

§ charakteryzuje poszczególne strefy oświetlenia Ziemi.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z przystawkami do globusa, wskazywanie kąta padania promieni słonecznych na powierzchnię Ziemi.

Lekcja 25.  Poznaj lądy i oceany na Ziemi

Kontynenty i oceany Ziemi.
Budowa dna oceanicznego.
Rodzaje linii brzegowej.

§ nazywa i wskazuje na globusie i mapie kontynenty i oceany,

§ wyjaśnia pojęcia: linia brzegowa rozwiniętanierozwinięta,

§ wskazuje na mapie świata przykładową wyspę, półwysep, archipelag wysp,

§ rozpoznaje linię brzegową i określa czy jest ona rozwinięta czy nie.

§ wyjaśnia pojecie wszechocean,

§ opisuje budowę dna oceanicznego, definiując równocześnie następujące pojęcia: szelf, stok kontynentalny i rów oceaniczny,

§ wyjaśnia pojęcia: wyspa, półwysep, przylądek, zatoka cieśnina.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z różnymi mapami ściennymi i mapami w atlasie. Wskazywanie wysp, półwyspów, cieśnin, zatok oraz ocenianie, czy linia brzegowa kontynentu jest rozwinięta czy nierozwinięta.

Lekcja 26.  Poznaj życie w oceanach

Przystosowania organizmów do życia w oceanie.
Zależności pokarmowe występujące w oceanie.
Plankton i jego znaczenie.

§ wymienia czynniki niezbędne do zachodzenia procesu fotosyntezy,

§ podaje przykłady morskich organizmów samożywnych i cudzożywnych,

§ omawia przystosowania zwierząt do życia w głębinach oceanicznych,

§ wyjaśnia, co to jest plankton,

§ podaje przykłady zależności pokarmowych w oceanie.

§ wyjaśnia różnice w sposobie odżywiania się fitoplanktonu i zooplanktonu,

§ omawia przystosowania organizmów do życia w strefie przybrzeżnej i toni wodnej,

§ układa prosty łańcuch pokarmowy występujący w głębinach oceanicznych,

§ porównuje warunki panujące w poszczególnych strefach życia w morzu.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Określanie przystosowań zwierząt do życia w danej strefie oceanicznej. Prezentowanie zależności pokarmowych. Prezentowanie informacji na podstawie dostępnych źródeł.

Lekcja 27.  Z czego jest zbudowana Ziemia?

Warstwowa budowa Ziemi.
Pierwiastki chemiczne budujące Ziemię – metale i niemetale.
Przewodnictwo cieplne metali i niemetali.

§ wymienia warstwy budujące Ziemię,

§ podaje podstawowe cechy metali i niemetali,

§ odróżnia metale od niemetali na podstawie ich właściwości,

§ omawia praktyczne zastosowanie metali.

§ charakteryzuje warstwy budujące Ziemię,

§ uzasadnia określenie: pierwiastki główne budujące skorupę ziemską,

§ formułuje wnioski z doświadczeń.

 

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Doświadczenie (1.) – badanie właściwości niektórych pierwiastków metali i niemetali – ciał stałych, jak połysk, barwa, kowalność. Doświadczenie (2.) – badanie przewodnictwa metali.

Lekcja 28.  Istnieją różne rodzaje skał

Podział skał ze względu na spoistość i genezę.
Skały twarde, miękkie i sypkie oraz magmowe, osadowe i przeobrażone.
Skały użyteczne – surowce mineralne.

§ podaje podział skał ze względu na ich spoistość,

§ podaje przykłady skał twardych, miękkich i sypkich,

§ odróżnia w praktyce skałę osadową od magmowej,

§ omawia znaczenie gospodarcze podstawowych surowców mineralnych.

§ podaje różnice miedzy skałą a minerałem,

§ omawia różne sposoby powstawania skał,

§ podaje przykłady skał magmowych, osadowych i przeobrażonych,

§ wyjaśnia pojęcie surowce mineralne,

§ podaje podział surowców mineralnych i przykład surowca należącego do danej grupy.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Rozpoznawanie skał ze szkolnych zbiorów lub podczas zajęć terenowych.

Lekcja 29.  Co to jest masa, objętość i gęstość?

Sposoby wyznaczenia masy substancji, jednostki masy, przeliczanie jednostek.
Sposoby obliczania objętości substancji, jednostki objętości.
Obliczanie gęstości substancji, jednostki gęstości.

§ wymienia jednostki masy i objętości,

§ wyznacza masę i objętość wybranych ciał,

§ przelicza jednostki masy,

§ przelicza jednostki objętości.

§ wyjaśnia pojęcia: masa, objętość i gęstość,

§ oblicza gęstość substancji, znając jej masę i objętość.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ważenie ciał na wadze laboratoryjnej. Wyznaczanie objętości ciał za pomocą wzorów na objętość brył i przez mierzenie ilości wypartej wody po wrzuceniu ciała.

Lekcja 30.  Poznaj tajemnicę magnesów

Pole magnetyczne wokół magnesów.
Oznaczanie biegunów magnetycznych, oddziaływanie biegunów magnetycznych.
Budowa i zasada działania elektromagnesów.

§ wymienia rodzaje magnesów,

§ wyjaśnia pojęcie bieguny magnetyczne,

§ nazywa bieguny magnetyczne,

§ rozróżnia bieguny magnetyczne i określa je za pomocą symbolu i koloru,

§ wymienia oddziaływania miedzy biegunami dwóch magnesów.

§ opisuje zasadę działania elektromagnesu,

§ podaje przykłady zastosowania elektromagnesów,

§ rysuje linie pola magnetycznego wokół magnesów.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Obrazowanie linii pola magnetycznego wokół magnesów za pomocą opiłków żelaza. Badanie oddziaływań biegunów magnetycznych dwóch różnych magnesów.

Lekcja 31.  Nasza planeta wykazuje magnetyzm

Igła magnetyczna – magnesem.
Pole magnetyczne Ziemi. Bieguny magnetyczne, a bieguny geograficzne Ziemi.
Wpływ pola magnetycznego na organizmy.

§ potrafi wyznaczyć bieguny magnetyczne Ziemi za pomocą igły magnetycznej,

§ rozróżnia pojęcie biegunów magnetycznych i geograficznych Ziemi,

§ wymienia przykłady znaczenia obecności ziemskiego pola magnetycznego dla niektórych zwierząt.

§ buduje własną igłę magnetyczną,

§ wyjaśnia, co pokazuje igła magnetyczna,

§ opisuje powstawanie zorzy polarnej.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Określanie biegunów magnetycznych Ziemi za pomocą igły magnetycznej.

Badanie zachowania igły magnetycznej w sąsiedztwie innych magnesów.

Lekcja 32.  Powtórzenie działu „Planeta Ziemia”

Globus modelem Ziemi.
Ruch obiegowy, a ruch obrotowy Ziemi.
Strefy czasowe.
Pory roku a oświetlenie Ziemi.
Kontynenty i oceany na kuli ziemskiej.
Podział pierwiastków na metale i niemetale.
Podział skał.
Obliczanie gęstości ciał.

§ wymienia różnice między południkami, a równoleżnikami,

§ opisuje ruch obrotowy i obiegowy Ziemi,

§ wyjaśnia występowanie pór roku na półkuli północnej i południowej,

§ wymienia nazwy wszystkich kontynentów i oceanów na kuli ziemskiej,

§ wymienia i przelicza jednostki masy i objętości,

§ dzieli pierwiastki chemiczne na metale i niemetale, umie podać ich przykłady,

§ opisuje własności magnesów i pole magnetyczne Ziemi.

§ opisuje strefy czasowe na kuli ziemskiej,

§ opisuje strefy oświetlenia na kuli ziemskiej,

§ dzieli skały ze względu na ich spoistość i sposób powstania,

§ oblicza gęstość wybranej substancji znając jej masę i objętość,

§ odczytuje współrzędne geograficzne podanych punktów na Ziemi.

 

Dział 3. Nasz świat

Lekcja 33.  Azja jest kontynentem kontrastów

Położenie Azji na kuli ziemskiej.
Krainy geograficzne Azji.
Rzeki i jeziora Azji.
Ludność Azji na tle ludności świata.

§ wskazuje Azję na globusie i mapie świata,

§ wskazuje i odczytuje z mapy nazwy większych wysp, półwyspów, cieśnin i mórz przybrzeżnych Azji,

§ wskazuje na mapie większe krainy geograficzne oraz rzeki i jeziora Azji,

§ rozpoznaje rodzaj linii brzegowej Azji i uzasadnia swój wybór,

§ podaje wielkość powierzchni Azji.

§ charakteryzuje na podstawie mapy ukształtowanie powierzchni Azji,

§ charakteryzuje wody lądowe Azji,

§ omawia rozmieszczenie ludności Azji, podaje przykłady obszarów o małej i dużej gęstości zaludnienia,

§ charakteryzuje kontynent Azji, na podstawie map tematycznych zamieszczonych w atlasie do przyrody.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z mapami ściennymi, globusem i mapami w atlasie. Wskazywanie na mapach elementów treści mapy, podanych przez nauczyciela. Analizowanie map tematycznych i wyciąganie wniosków dotyczących zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką.

Lekcja 34.  Afryka leży po obu stronach równika

Położenie Afryki na kuli ziemskiej.
Ukształtowanie powierzchni Afryki.
Zróżnicowanie ludności w Afryce.

§ wskazuje Afrykę na globusie i mapie świata,

§ wymienia i wskazuje na mapie oceany i morza oblewające Afrykę,

§ charakteryzuje linię brzegową Afryki,

§ omawia granice między Afryką a Europą i Afryką a Azją, wskazuje je na mapie,

§ podaje wielkość powierzchni Afryki.

§ charakteryzuje Afrykę na podstawie map tematycznych z atlasu do przyrody,

§ omawia zróżnicowanie ludności Afryki.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z mapami ściennymi, globusem i mapami w atlasie. Wskazywanie na mapach elementów treści mapy, podanych przez nauczyciela, Analizowanie map tematycznych i wyciąganie wniosków dotyczących zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką.

Lekcja 35.  Poznaj Amerykę Północną

Położenie Ameryki Północnej na kuli ziemskiej.
Zróżnicowanie ludności Ameryki Północnej.

§ wskazuje Amerykę Północną na globusie i mapie świata,

§ omawia położenie Ameryki Północnej na kuli ziemskiej,

§ uzasadnia określenie, że linia brzegowa Ameryki Północnej jest dobrze rozwinięta,

§ wymienia i wskazuje na mapie największe wyspy i półwyspy Ameryki Północnej,

§ podaje wielkość powierzchni Ameryki Północnej.

§ omawia ukształtowanie powierzchni Ameryki Północnej,

§ podaje przyczyny dużego zróżnicowania ludności w Ameryce Północnej,

§ wymienia większe państwa Ameryki Północnej.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z mapami ściennymi, globusem i mapami w atlasie. Wskazywanie na mapach elementów treści mapy, podanych przez nauczyciela, Analizowanie map tematycznych i wyciąganie wniosków dotyczących zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką.

Lekcja 36.  Ameryka Południowa – kontynent, gdzie znajdują się „płuca Ziemi”

Położenie Ameryki Południowej na kuli ziemskiej.
Ukształtowanie powierzchni i krainy geograficzne Ameryki Południowej.
Problem dewastacji lasów równikowych.

§ wskazuje Amerykę Południową na globusie i mapie świata,

§ charakteryzuje linię brzegową Ameryki Południowej,

§ odczytuje z mapy nazwy krain geograficznych Ameryki Południowej,

§ określa, w której części Ameryki Południowej jest położona dana kraina,

§ podaje wielkość powierzchni Ameryki Południowej.

§ odczytuje z mapy współrzędne skrajnych punktów Ameryki Południowej,

§ omawia ukształtowanie powierzchni i krainy geograficzne Ameryki Południowej,

§ podaje przyczyny zróżnicowania ludności w Ameryce Południowej,

§ podaje przyczyny zmniejszania się powierzchni lasów Amazonii,

§ ocenia skutki dewastacji lasów równikowych.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z mapami ściennymi, globusem i mapami w atlasie. Wskazywanie na mapach elementów treści mapy, podanych przez nauczyciela, Analizowanie map tematycznych i wyciąganie wniosków dotyczących zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką.

Lekcja 37.  Australia jest  najmniejszym kontynentem świata

Położenie Australii na kuli ziemskiej.
Odmienność flory i fauny australijskiej – osobliwości.
Państwo w Australii – Związek Australijski.

§ wskazuje Australię na globusie i mapie świata,

§ omawia położenie Australii w stosunku do innych kontynentów,

§ wymienia nazwy krain geograficznych Australii na podstawie mapy,

§ podaje nazwę państwa leżącego na kontynencie australijskim,

§ podaje wielkość powierzchni Australii.

§ wyjaśnia pojęcia: reliktendemit,

§ wyjaśnia przyczyny występowania w Australii reliktów i endemitów,

§ podaje przykłady osobliwości występujących w Australii, w tym reliktów i endemitów,

§ charakteryzuje ludność Australii.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z mapami ściennymi, globusem i mapami w atlasie. Wskazywanie na mapach elementów treści mapy, podanych przez nauczyciela, Analizowanie map tematycznych i wyciąganie wniosków dotyczących zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką.

Lekcja 38.  Antarktyda jest pustynią lodową

Położenie Antarktydy na kuli ziemskiej.
Klimat Antarktydy.
Flora i fauna Antarktydy.
Antarktyda – kontynent pokoju.

§ wskazuje Antarktydę na globusie i mapie świata,

§ omawia położenie Antarktydy na kuli ziemskiej,

§ podaje wielkość powierzchni Antarktydy.

§ wyjaśnia, dlaczego Antarktyda jest najzimniejszym kontynentem na Ziemi,

§ charakteryzuje klimat Antarktydy,

§ wyjaśnia, dlaczego Antarktyda jest kontynentem pokoju, i jakie jest znaczenie Układu Antarktycznego,

§ charakteryzuje faunę i florę Antarktydy.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z mapami ściennymi, globusem i mapami w atlasie. Wskazywanie na mapach elementów treści mapy, podanych przez nauczyciela, Analizowanie map tematycznych i wyciąganie wniosków dotyczących zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką.

Lekcja 39.  Klimaty na Ziemi układają się strefowo

Strefy klimatyczne Ziemi.
Strefy roślinne Ziemi.

§ wymienia czynniki, od których zależy występowanie stref klimatycznych na Ziemi,

§ wskazuje na mapie i krótko charakteryzuje poszczególne strefy klimatyczne świata.

§ uzasadnia symetryczność występowania stref klimatycznych,

§ wyjaśnia, dlaczego wraz ze zmianą klimatu zmienia się roślinność,

§ omawia klimat i roślinność poszczególnych stref klimatycznych świata.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z mapami ściennymi, globusem i mapami w atlasie. Wskazywanie na mapach elementów treści mapy, podanych przez nauczyciela, Analizowanie map tematycznych i wyciąganie wniosków dotyczących zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką.

Lekcja 40.  W pobliżu równika rośnie wilgotny las równikowy

Cechy klimatu strefy równikowej.
Warunki życia w wilgotnym lesie równikowym.
Zależności pokarmowe w wilgotnym lesie równikowym.

§ wskazuje na mapie świata obszary występowania wilgotnych lasów równikowych,

§ wymienia cechy klimatu strefy równikowej,

§ prezentuje prostą zależność pokarmową występującą w wilgotnym lesie równikowym,

§ podaje przykłady organizmów żyjących w wilgotnym lesie równikowym.

§ opisuje klimat wilgotnych lasów równikowych i związane z nim warunki życia organizmów,

§ przedstawia piętra lasu równikowego,

§ prezentuje bogactwo roślin i zwierząt żyjących w wilgotnych lasach równikowych różnych kontynentów.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Odczytywanie informacji z różnych map, analizowanie i wnioskowanie na podstawie wykresów klimatycznych. Prezentowanie zależności pokarmowych. Prezentowanie informacji na podstawie dostępnych źródeł.

Lekcja 41.  Na Ziemi są „morza traw” – sawanny i stepy

Cechy klimatu strefy podrównikowej.
Warunki życia na sawannie i w stepie.
Przystosowania organizmów do życia na sawannie i w stepie.
Zależności pokarmowe na sawannie i w stepie.

§ podaje nazwy obszarów trawiastych różnych kontynentów i wskazuje je na mapie,

§ wymienia charakterystyczne cechy klimatu sawann i klimatu stepów,

§ podaje przykłady organizmów zamieszkujących obszary trawiaste,

§ omawia przystosowania organizmów do życia wśród traw,

§ prezentuje prostą zależność pokarmową występującą na obszarze trawiastym.

§ interpretuje dane dotyczące średnich miesięcznych opadów i temperatury powietrza przestawione na wykresie,

§ opisuje klimat obszarów trawiastych – sawann i stepów oraz związane z nim warunki życia organizmów,

§ prezentuje różnorodność organizmów żyjących na obszarach trawiastych różnych kontynentów,

§ wyjaśnia, dlaczego obecnie obszary trawiaste są nazywane spichlerzem świata.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Odczytywanie informacji z różnych map, analizowanie i wnioskowanie na podstawie wykresów klimatycznych. Prezentowanie zależności pokarmowych. Prezentowanie informacji na podstawie dostępnych źródeł.

Lekcja 42.  Poznaj wielkie pustynie świata

Cechy klimatu obszarów pustynnych.
Warunki życia na pustyni.
Przystosowania organizmów do życia na pustyni.
Zależności pokarmowe występujące na pustyni.

§ wskazuje obszary pustynne na mapie świata,

§ podaje przykłady organizmów zamieszkujących pustynie,

§ wymienia cechy klimatu obszarów pustynnych na podstawie interpretacji wykresu klimatycznego,

§ omawia przystosowania organizmów do życia na pustyni.

§ rozpoznaje na ilustracjach i nazywa rodzaje pustyń,

§ opisuje klimat pustyń i związane z nim warunki życia organizmów,

§ prezentuje fragmenty literatury lub informacje z innych źródeł opisujące krajobraz i warunki życia na pustyniach różnych kontynentów.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Odczytywanie informacji z różnych map, analizowanie i wnioskowanie na podstawie wykresów klimatycznych. Prezentowanie informacji na podstawie dostępnych źródeł.

Lekcja 43.  Okolice Morza Śródziemnego mają charakterystyczny klimat i krajobraz

Naturalny i przekształcony przez człowieka krajobraz śródziemnomorski.
Formacje roślinne klimatu śródziemnomorskiego.
Znaczenie turystyki dla regionu Morza Śródziemnego.

§ wskazuje na mapie obszar basenu Morza Śródziemnego,

§ wyjaśnia pojęcie makia,

§ wymienia ważniejsze miasta leżące w rejonie Morza Śródziemnego,

§ wyjaśnia, dlaczego jest to rejon atrakcyjny dla turystów.

§ analizuje wykresy klimatyczne i charakteryzuje klimat śródziemnomorski,

§ wyjaśnia, jakie zmiany zaszły w roślinności tego regionu na przestrzeni wieków,

§ ocenia zmiany krajobrazu naturalnego w basenie Morza Śródziemnego w kontekście szybkiego rozwoju turystyki powodującego zagrożenie dla środowiska.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z mapami ściennymi, globusem i mapami w atlasie. Wskazywanie na mapach elementów treści mapy, podanych przez nauczyciela. Analizowanie map tematycznych i wyciąganie wniosków dotyczących zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką. Analizowanie wykresów klimatycznych.

Lekcja 44.  Poznaj życie w tajdze i tundrze

Cechy klimatu umiarkowanego chłodnego oraz cechy klimatu strefy okołobiegunowej.
Warunki życia w tajdze i tundrze.
Przystosowania organizmów do życia w tajdze i tundrze.

§ wskazuje na mapie świata obszary porośnięte tajgą oraz tundrą,

§ podaje przykłady organizmów zamieszkujących tajgę i tundrę,

§ wymienia, na podstawie interpretacji wykresu klimatycznego, cechy klimatu umiarkowanego chłodnego oraz cechy klimatu strefy okołobiegunowej,

§ omawia przystosowania organizmów do życia w tajdze i tundrze.

§ opisuje klimat umiarkowany chłodny i związane z nim warunki życia organizmów w tajdze,

§ opisuje klimat strefy okołobiegunowej i związane z nim warunki życia w tundrze,

§ wyjaśnia pojęcie wieloletnia zmarzlina,

§ wyjaśnia dlaczego w tundrze nie mogą rosnąć drzewa,

§ prezentuje fragmenty literatury lub informacje z innych źródeł opisujące obszary porośnięte przez tajgę i tundrę.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Odczytywanie informacji z różnych map, analizowanie i wnioskowanie na podstawie wykresów klimatycznych. Prezentowanie przystosowań organizmów do życia w tajdze i tundrze. Prezentowanie informacji na podstawie dostępnych źródeł.

Lekcja 45.  Czy w okolicach biegunów istnieje życie?

Cechy klimatu strefy okołobiegunowej.
Warunki życia i przystosowania organizmów do życia na obszarach polarnych.

§ wskazuje na mapie świata obszary zaliczane do strefy okołobiegunowej,

§ podaje cechy klimatu obszarów położonych w strefie okołobiegunowej, na podstawie interpretacji wykresu klimatycznego,

§ podaje przykłady organizmów zamieszkujących obszary polarne,

§ wskazuje przystosowania organizmów do życia na obszarach Arktyki i Antarktydy.

§ charakteryzuje warunki życia na obszarach okołobiegunowych,

§ wykazuje różnorodność organizmów zamieszkujących obszary Arktyki i Antarktydy,

§ prezentuje fragmenty literatury lub informacje z innych źródeł opisujące obszary okołobiegunowe.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Odczytywanie informacji z różnych map, analizowanie i wnioskowanie na podstawie wykresów klimatycznych. Prezentowanie informacji na podstawie dostępnych źródeł.

Lekcja 46.  Japonia – poznaj życie na wyspach

Położenie Japonii.
Wpływ budowy geologicznej Ziemi na występowanie trzęsień Ziemi.
Japonia – kraj tradycji i nowoczesności.

§ wskazuje Japonię na mapie świata i wymienia jej stolicę,

§ opisuje sposoby zabezpieczania się przed skutkami trzęsień Ziemi,

§ wymienia charakterystyczne zwyczaje Japończyków,

§ wymienia charakterystyczne symbole tego kraju.

§ opisuje warunki geograficzne występujące w Japonii,

§ wyjaśnia pojęcie gęstość zaludnienia,

§ wyjaśnia przyczyny występowania trzęsień Ziemi w Japonii,

§ podaje związki między tradycją a nowoczesnością życia ludzi w Japonii.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Analizowanie map tematycznych i wyciąganie wniosków dotyczących zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką. Prezentowanie informacji na podstawie dostępnych źródeł.

Lekcja 47.  Hawaje są wyspami pochodzenia wulkanicznego

Położenie i klimat Hawajów.
Walory krajobrazowe Hawajów.
Hawaje jako region turystyczny.

§ wskazuje Hawaje na mapie świata,

§ opisuje położenie Hawajów, w stosunku do kontynentów,

§ wyjaśnia, dlaczego Hawaje nazywamy rajem dla turystów.

§ charakteryzuje klimat Hawajów,

§ wyjaśnia przyczyny wybuchów wulkanów oraz proces erupcji wulkanicznej,

§ ocenia skutki wybuchów wulkanów na świecie,

§ wyszukuje informacje, z różnych źródeł dotyczące wulkanów.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z mapami ściennymi, globusem i mapami w atlasie. Wskazywanie na mapach elementów treści mapy, podanych przez nauczyciela, Analizowanie map tematycznych i wyciąganie wniosków dotyczących zależności między środowiskiem naturalnym a gospodarką.

Lekcja 48.  Parki narodowe chronią najcenniejsze fragmenty przyrody

Środowiska i organizmy chronione na przykładzie wybranych parków narodowych.
Rola parków narodowych w zachowaniu różnorodności biologicznej planety.

§ wymienia nazwy wybranych parków narodowych,

§ wskazuje na mapie kontynent, na którym znajduje się dany park narodowy,

§ wskazuje na mapie orientacyjne położenie danego parku narodowego,

§ charakteryzuje zasoby najstarszego parku narodowego – Yellowstone.

§ charakteryzuje krajobrazy wybranych parków narodowych,

§ wymienia niektóre organizmy chronione w parkach narodowych,

§ uzasadnia znaczenie parków narodowych w zachowaniu różnorodności biologicznej.

Edukacja ekologiczna: treść nr 5.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z mapą – wskazywanie położenia omawianych parków narodowych na mapie. Projekcja filmu o wybranym parku narodowym świata.

Lekcja 49.  Powtórzenie działu „Nasz świat”

Przegląd kontynentów na Ziemi oraz najważniejsze informacje o tych kontynentach.
Przegląd wszystkich krajobrazów na Ziemi.
Charakterystyka krajobrazów na Ziemi.

§ wymienia kontynenty kuli ziemskiej i wskazuje je na mapie świata i globusie,

§ podaje powierzchnię poszczególnych kontynentów,

§ omawia, na podstawie mapy, położenie każdego kontynentu,

§ ocenia, na podstawie mapy, czy linia brzegowa danego kontynentu jest rozwinięta, czy nierozwinięta,

§ charakteryzuje ukształtowanie powierzchni danego kontynentu na podstawie mapy ogólnogeograficznej świata,

§ wymienia najważniejsze krainy geograficzne każdego kontynentu,

§ wymienia i wskazuje na mapie ważniejsze rzeki i jeziora na każdym kontynencie,

§ wymienia i wskazuje na mapie położenie charakterystycznych krajobrazów świata.

§ charakteryzuje ludność poszczególnych kontynentów,

§ wymienia i charakteryzuje strefy klimatyczne kuli ziemskiej,

§ „dopasowuje” formację roślinną do danej strefy klimatycznej,

§ charakteryzuje warunki klimatyczne każdego kontynentu na podstawie mapy klimatycznej świata,

§ przyporządkowuje klimatogram danej strefie klimatycznej świata,

§ wymienia i wskazuje na mapie większe państwa leżące na każdym kontynencie,

§ charakteryzuje faunę i florę danego kontynentu,

§ posługuje się nowymi pojęciami zawartymi w dziale.

 

Dział 4. Ziemia we wszechświecie

Lekcja 50.  Słońce jest gwiazdą, dzięki której istniejemy

Znaczenie Słońca w Układzie Słonecznym.
Powstanie i budowa Układu Słonecznego.
Zaćmienie Słońca.

§ opisuje hipotezę dotyczącą powstania Układu Słonecznego,

§ wymienia planety Układu Słonecznego,

§ wymienia przyczyny powstawania zaćmienia Słońca.

§ uzasadnia, że dzięki Słońcu może istnieć życie na Ziemi,

§ wymienia cechy fizyczne budowy Układu Słonecznego,

§ rysuje schemat zaćmienia Słońca.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Odczytywanie informacji ze schematów.

Lekcja 51.  Poznaj planety Układu Słonecznego

Rozmieszczenie planet w Układzie Słonecznym.
Charakterystyka planet Układu Słonecznego.
Pluton jako planeta karłowata.

§ wymienia planety Układu Słonecznego,

§ wskazuje na schemacie układ planet,

§ wymienia cechy klimatu wybranej planety i wyjaśnia, dlaczego nie rozwinęło się na niej życie,

§ omawia wybraną planetę Układu Słonecznego.

§ charakteryzuje trzy wybrane planety Układu Słonecznego,

§ porównuje cechy klimatu wybranej planety i Ziemi oraz wyjaśnia, dlaczego panują na niej warunki niesprzyjające istnieniu życia,

§ wymienia planety zaliczane do gazowych olbrzymów i uzasadnia swój wybór.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Odczytywanie informacji ze schematów – schemat rozmieszczenia planet w Układzie Słonecznym (Atlas. Przyroda. Szkoła podstawowa. s. 73)

Lekcja 52.  Księżyc jest naturalnym satelitą Ziemi

Fazy Księżyca.
Własności fizyczne Księżyca.
Księżyc jedynym obiektem astronomicznym, oprócz Ziemi, na którym stanął człowiek.

§ wyjaśnia, że Księżyc nie świeci, a jedynie odbija promienie słoneczne,

§ wskazuje, że Księżyc jest jedynym naturalnym satelitą Ziemi,

§ wymienia nazwiska astronautów, którzy jako pierwsi stanęli na powierzchni Księżyca.

§ wyjaśnia powstawanie poszczególnych faz Księżyca,

§ opisuje cechy fizyczne Księżyca.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Odczytywanie informacji ze schematów.

Lekcja 53.  Na niebie są widoczne różne obiekty astronomiczne

Barwa i wielkość gwiazd.
Uporządkowanie gwiazd w gwiazdozbiory.
Gwiazdozbiory zodiakalne.
Inne obiekty astronomiczne: komety i meteory.

§ uzasadnia, że w dzień światło innych gwiazd jest niewidoczne ze względu na światło Słońca,

§ wymienia nazwy przykładowych gwiazdozbiorów,

§ wyjaśnia pojęcie spadająca gwiazda,

§ podaje cechy komet i meteorów.

§ wyjaśnia, dlaczego światło różnych gwiazd różni się od siebie,

§ wymienia nazwy gwiazdozbiorów zodiakalnych i wyjaśnia przyczynę ich powstania,

§ odnajduje na mapie nieba Wielką i Małą Niedźwiedzicę.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Analizowanie mapy nieba. Rozpoznawanie gwiazdozbiorów.

Lekcja 54.  W jaki sposób ludzie poznają wszechświat?

Era lotów kosmicznych.
Ważne wydarzenia związane z podbojem kosmosu.

§ wymienia nazwy przyrządów służących do badania kosmosu i określa ich zastosowanie,

§ wymienia ważne wydarzenia związane z podbojem kosmosu,

§ podaje powody, dla których ludzie chcą poznawać kosmos.

§ szereguje chronologicznie wydarzenia związane z podbojem kosmosu,

§ wymienia powody, dla których ludzie wysyłają w kosmos promy kosmiczne.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Prezentowanie informacji na podstawie dostępnych źródeł.

Lekcja 55.  Powtórzenie działu „Ziemia we wszechświecie”

Budowa Układu Słonecznego.
Słońce jako gwiazda.
Fazy Księżyca.
Gwiazdozbiory nieba.
Podbój kosmosu.

§ wyjaśnia przyczyny emisji energii przez Słońce,

§ wymienia planety Układu Słonecznego,

§ wymienia nazwy co najmniej dwóch gwiazdozbiorów.

§ wyjaśnia, w jaki sposób dochodzi do zaćmienia Słońca,

§ wyjaśnia występowanie różnych faz Księżyca,

§ omawia chronologicznie wydarzenia związane z podbojem kosmosu,

§ podaje cechy wybranej przez siebie planety.

 

Dział 5. Osiągnięcia człowieka

Lekcja 56.  Podróże pozwalały coraz lepiej poznawać świat

Odkrycia, które przyczyniły się do zmiany sposobu postrzegania Ziemi.
Era wielkich odkryć geograficznych. Odkrycia geograficzne w XX wieku.
Polacy w odkrywaniu białych plam na Ziemi.

§ wymienia najdawniejsze odkrycia geograficzne, które przyczyniły się do zmiany sposobu myślenia o Ziemi,

§ podaje najważniejsze fakty dotyczące wypraw Kolumba i Magellana,

§ wymienia nazwiska dwóch Polaków, którzy przyczynili się do poznawania „białych plam na Ziemi”.

§ ocenia znaczenie podróży Kolumba i Magellana dla rozwoju myśli geograficznej,

§ podaje informacje o zdobywcach biegunów ziemskich, podaje ich nazwiska,

§ ocenia znaczenie odkryć geograficznych dla rozwoju świata.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Ćwiczenia z mapami ściennymi, globusem i mapami w atlasie. Wskazywanie na mapach elementów treści mapy podanych przez nauczyciela.

Lekcja 57.  Odkrycia i wynalazki zmieniały życie ludzi

Pierwsze narzędzia.
Skutki „ujarzmienia” ognia przez człowieka.
Pierwsze naczynia.
Rozwój rzemiosła.
Przełomowe wynalazki w dziejach ludzkości.

§ wymienia nazwy prostych narzędzia stosowanych przez ludzi pierwotnych,

§ wymienia nazwy surowców stosowanych w dawnych czasach do wyrobu narzędzi,

§ przedstawia przełomowe wydarzenia w dziejach ludzkości,

§ opisuje sposoby wytwarzania pierwszych naczyń używanych przez człowieka.

§ wyjaśnia znaczenie opanowania metod posługiwania się ogniem,

§ wyjaśnia znaczenie przełomowych odkryć dla rozwoju ludzkości.

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Prezentowanie informacji na podstawie dostępnych źródeł.

Lekcja 58.  Przemysł rozwijał się od bardzo dawnych czasów

Etapy rozwoju przemysłu.
Mechanizacja i automatyzacja w codziennym życiu.

§ wymienia etapy rozwoju przemysłu,

§ sytuuje w czasie etapy rozwoju przemysłu,

§ podaje przykłady mechanizacji i automatyzacji w życiu codziennym.

§ łączy początek rewolucji przemysłowej ze skonstruowaniem maszyny parowej,

§ charakteryzuje okres manufaktury, rewolucji przemysłowej, rewolucji naukowo-technicznej,

§ omawia skutki społeczne  rewolucji przemysłowej i naukowo-technicznej.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Wskazanie korelacji między trzema sposobami wykonywania różnych prac w życiu codziennym, a etapami rozwoju przemysłu. Praca z podręcznikiem.

Lekcja 59.  Środki transportu zmieniały się na przestrzeni lat

Podział środków transportu na lądowe, wodne i powietrzne.
Rola napędu w historycznym rozwoju środków transportu.

§ dzieli środki transportu na wodne, lądowe, powietrzne,

§ wymienia środki transportu z każdej grupy,

§ omawia wybrane środki transportu.

§ przedstawia historyczny rozwój środków transportu,

§ wskazuje na zależność rozwoju środków transportu od rodzaju stosowanego napędu.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Praca w grupach – wodne, lądowe i powietrzne środki transportu; historyczny rozwój środków transportu.

Lekcja 60.  Co nazywamy prądem elektrycznym?

Wytwarzanie prądu elektrycznego.
Podział substancji ze względu na przewodnictwo elektryczne.
Moc prądu elektrycznego cechą charakteryzującą odbiornik energii elektrycznej.

§ podaje przykłady ciał, które można naelektryzować,

§ rozróżnia ciała ze względu na przewodnictwo elektryczne,

§ wymienia nazwę urządzenia, w którym wytwarza się prąd elektryczny,

§ wymienia przykłady przewodników prądu i izolatorów.

§ buduje prosty obwód elektryczny,

§ wyjaśnia pojęcia: przewodnikizolator,

§ interpretuje moc urządzeń elektrycznych jako wielkość fizyczną charakteryzującą odbiornik energii elektrycznej.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Badanie przewodnictwa metali i niemetali.

Lekcja 61.  Gdzie jest wykorzystywany prąd elektryczny?

Budowanie prostych obwodów elektrycznych.
Rola schematów obwodów elektrycznych.
Zasada działania kuchenki elektrycznej.
Wykorzystanie prądu elektrycznego w przemyśle.

§ opisuje za pomocą symboli elementy prostego obwodu elektrycznego,

§ wymienia warunki przepływu prądu elektrycznego w obwodzie,

§ wymienia przykłady wykorzystania prądu elektrycznego w codziennym życiu.

§ wyjaśnia zasadę działania kuchenki elektrycznej,

§ wyjaśnia zasadę świecenia żarówki,

§ wymienia niebezpieczeństwa związane z nieumiejętnym korzystaniem z urządzeń elektrycznych.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Budowanie prostych obwodów elektrycznych składających się z żarówki, wyłącznika i baterii.

Lekcja 62.  Dlaczego ludzie poszukują nowych źródeł energii?

Odnawialne i nieodnawialne  źródła energii.
Porównanie zalet i wad różnych źródeł energii.

§ wymienia nieodnawialne i odnawialne źródła energii,

§ omawia sposoby wykorzystania odnawialnych i nieodnawialnych źródeł energii.

§ podaje zalety i wady wykorzystania odnawialnych i nieodnawialnych źródeł energii,

§ porównuje zalety i wady wykorzystania odnawialnych i nieodnawialnych źródeł energii,

§ podaje przyczyny poszukiwania nowych źródeł energii.

Edukacja ekologiczna: treść nr 4.

Ćwiczenia i doświadczenia: Dyskusja nad zaletami i wadami wykorzystania odnawialnych i nieodnawialnych źródeł energii.

Lekcja 63.  Jak działają środki przekazu informacji?

Rola sieci telekomunikacyjnej.
Składniki sieci telekomunikacyjnej.
Budowa i zasada działania telefonu, radia i telewizora.
Budowa komputera.

§ wymienia składniki sieci telekomunikacyjnej,

§ uzasadnia wady i zalety szybkiego dostępu do wiadomości.

§ opisuje budowę i zasadę działania środków przekazu informacji (telefonu, radia, telewizora, komputera).

Edukacja czytelnicza i medialna: treść nr 2.

Ćwiczenia i doświadczenia: Omówienie budowy radia, telewizora, telefonu i komputera.

Lekcja 64.  Osiągnięcia medycyny są ogromne

Najważniejsze odkrycia w historii medycyny.
Choroby układu krążenia.
Choroby nowotworowe.
Przeszczepianie narządów.

§ wymienia najważniejsze odkrycia w dziedzinie zwalczania chorób zakaźnych, wymienia autorów tych odkryć oraz określa, kiedy miały one miejsce,

§ wymienia zasady profilaktyki chorób układu krążenia.

§ wyjaśnia, na czym polega miażdżyca,

§ wyjaśnia istotę chorób nowotworowych,

§ podaje przykłady narządów, które można przeszczepiać człowiekowi.

Edukacja prozdrowotna:
treść nr 5.

Ćwiczenia i doświadczenia: Dyskusja na temat przyszłości medycyny.

Lekcja 65.  Polacy przyczynili się do rozwoju nauki

Prezentacja wybranych sylwetek sławnych geografów, astronomów, biologów, matematyków i fizyków.

§ wymienia co najmniej pięć nazwisk sławnych Polaków,

§ łączy osobę z odkryciem, wynalazkiem, dokonaniem,

§ prezentuje sylwetki wybranych sławnych Polaków.

§ kojarzy nazwiska sławnych Polaków z dziedziną wiedzy i okresem działalności, przedstawia znaczenie tych dokonań dla rozwoju nauki.

Wychowanie patriotyczne i obywatelskie: treść nr 4.

Ćwiczenia i doświadczenia: Wykonanie plakatów prezentujących sylwetki sławnych Polaków.

Lekcja 66.  Powtórzenie działu „Osiągnięcia człowieka”

Wpływ odkryć geograficznych  na rozwój naszej cywilizacji.
Od najstarszych wynalazków do mechanizacji i automatyzacji życia.
Rozwój środków transportu i przekazu informacji.
Początki wiedzy o elektryczności, przewodniki i izolatory.
Odnawialne i nieodnawialne źródła energii.
Osiągnięcia medycyny.
Sylwetki sławnych Polaków.

§ przedstawia zastosowanie ognia i koła,

§ podaje przykłady mechanizacji i automatyzacji z życiu codziennym,

§ przedstawia rodzaje transportu,

§ wymienia odnawialne i nieodnawialne źródła energii,

§ odróżnia przewodniki elektryczności od izolatorów.

§ uzasadnia znaczenie odkryć i badań geograficznych,

§ omawia etapy rozwoju przemysłu,

§ wyjaśnia powszechność korzystania z energii elektrycznej,

§ omawia zastosowanie przewodników elektryczności,

§ porównuje wykorzystanie odnawialnych i nieodnawialnych źródeł energii,

§ omawia osiągnięcia medycyny,

§ prezentuje sylwetki wybranych sławnych Polaków.

 

Dział 6. Problemy współczesności

Lekcja 67.  Zanieczyszczenia środowiska zagrażają wszystkim organizmom

Antropogeniczne zanieczyszczenia środowiska i ich wpływ na życie organizmów.
Zależność między eksploatacją bogactw mineralnych i rozwojem przemysłu a zanieczyszczeniem środowiska.
Możliwości ochrony środowiska przez ucznia klasy 6. w trakcie codziennych czynności.

§ wyjaśnia pojęcie zanieczyszczenia antropogeniczne,

§ wymienia różne rodzaje zanieczyszczeń środowiska i podaje ich źródła,

§ wskazuje na wybranych przykładach swojej okolicy źródła zanieczyszczenia wody, gleby i powietrza,

§ określa swoją rolę w ochronie środowiska przyrodniczego.

§ wyjaśnia, w jaki sposób zanieczyszczenia gazowe, ciekłe i stałe wpływają na środowisko,

§ omawia mechanizm powstawania kwaśnych opadów i ich wpływ na środowisko,

§ proponuje sposoby wyeliminowania źródeł zanieczyszczających środowisko w najbliższej okolicy.

Edukacja ekologiczna: treść nr 1, 3, 4.

Ćwiczenia i doświadczenia:

Ćwiczenie (1.) obrazujące skażenie gleby przez substancje pochodzące z nieprawidłowo składowanych odpadów; ćwiczenie (2.) uświadamiające uczniom zagrożenia, jakie stwarzają dla zwierząt bezmyślnie wyrzucone śmieci (opis w scenariuszu lekcji).

Ćwiczenia dotyczące analizowania, porównywania i wnioskowania na podstawie map tematycznych.

Lekcja 68.  Czy klimat Ziemi zmienia się pod wpływem działalności człowieka?

Naturalne i antropogeniczne czynniki kształtujące klimat.
Efekt cieplarniany.
Skutki ocieplenia klimatu Ziemi.

§ wymienia czynniki kształtujące klimat,

§ odróżnia czynniki naturalne kształtujące klimat od antropogenicznych,

§ wymienia gazy cieplarniane i podaje ich źródła.

§ omawia mechanizm powstawania efektu cieplarnianego,

§ dostrzega korelację między zjawiskiem efektu cieplarnianego i życiem na Ziemi,

§ przedstawia przypuszczalne skutki globalnego ocieplenia,

§ przedstawia sposoby ograniczania emisji gazów cieplarnianych do atmosfery.

Edukacja ekologiczna: treść nr 4.

Ćwiczenia i doświadczenia: Demonstracja interakcji znajdującej się na płycie CD dla ucznia.

Lekcja 69.  Niedożywienie i choroby dotykają miliardów ludzi

Głód i niedożywienie na świecie.
Przyczyny występowania głodu i niedożywienia.
Choroby zakaźne i pasożytnicze rejonów tropikalnych.

§ określa różnicę między niedożywieniem a głodem,

§ wskazuje obszary świata, w których problem niedożywienia i głodu dotyka największy odsetek ludności,

§ podaje przykłady chorób zakaźnych i pasożytniczych dotykających bardzo dużą liczbę ludzi.

§ wymienia główne przyczyny głodu i niedożywienia,

§ omawia sposoby zakażenia HIV.

 

Ćwiczenia i doświadczenia: Dyskusja na temat przyczyn występowania głodu i sposobów walki
z tym zjawiskiem.

Lekcja 70.  Ludzie szukają recepty na naprawę świata

Organizacje międzynarodowe w walce z problemami ludzkości. ONZ i jej agendy.
Organizacje charytatywne.
Rozwój zrównoważony.

§ wymienia trzy agendy ONZ i określa ich główne zadania,

§ podaje przykłady polskich organizacji charytatywnych i zakres ich działalności,

§ podaje przykłady codziennych działań ludzi, które mogą przyczynić się do ochrony środowiska.

§ wymienia odnawialne źródła energii i uzasadnia celowość ich poszukiwania,

§ przedstawia ideę rozwoju zrównoważonego.

Edukacja prozdrowotna:
treść nr 9.

Edukacja ekologiczna: treść nr 1.

Ćwiczenia i doświadczenia: Dyskusja na temat roli organizacji charytatywnych.


[i]* Lekcja niezamieszczona w podręczniku.

 

Wiadomości

Kontakt

  • Zespół Przedszkolno-Szkolny
    Sąspów 32
    32-048 Jerzmanowice
  • 012 389 50 25

Galeria zdjęć